Wspomnienie o reformatorach chrześcijaństwa

Reformacja była ważnym etapem w historii chrześcijaństwa, a jej korzenie sięgają znacznie wcześniej niż wystąpienie Marcina Lutra w 1517 roku. Na przestrzeni wieków wielu odważnych ludzi podejmowało wysiłki, by powrócić do nauk biblijnych, podważać utrwalone dogmaty i udostępniać Słowo Boże wszystkim wierzącym. Niektórzy z nich zapłacili za swoje przekonania najwyższą cenę, pozostawiając świadectwo wiary, odwagi i wierności własnemu sumieniu. Wykład przypomina sylwetki wybranych reformatorów oraz pokazuje, jak ich działalność przyczyniła się do odkrywania prawd biblijnych, które później były również przedmiotem rozważań badaczy Pisma Świętego. 

Zapraszamy do wysłuchania wykładu br. Jonatana Urbana, wygłoszonego na spotkaniu zboru w Bydgoszczy 25 października 2026 r.

Mamy taki zwyczaj, żeby pod koniec października wspominać Bożych sług. Koniec października jest rocznicą początku reformacji (Luter przybijający swoje tezy w 1517 roku.) Dla naszej społeczności, jest także rocznicą śmierci br. Russella, który zapoczątkował społeczność badaczy Pisma Świętego, choć jego celem nigdy nie było zakładanie żadnego kościoła, ani organizacji religijnej…

Później, br. Johnson był tym, który po śmierci br. Russella, bronił tych nauk, które br. Russell głosił na podstawie Biblii. I tak skupiając się wokół tych nauk, powstawały różne zbory, które ceniły sobie te nauki, które oni odkryli w Biblii…

Warto powiedzieć, że to nie było tak, że br. Russell samodzielnie, od zera zrozumiał wszystko sam z Biblii, wiele z tych nauk, zostało odkrytych w Biblii już wcześniej, przez różne inne osoby.

Spalenie przez Lutra bulli papieskiej (aut. Paul Thumann, 1872/1873, domena publiczna).

Dawniej informacje nie rozprzestrzeniały się tak jak dzisiaj. Dla młodych, może to być zaskoczenie, ale kiedyś to, że ktoś coś ogłosił, powiedział, czy opublikował nie znaczyło, że było to szeroko dostępne i że każdy mógł o tym usłyszeć.

Wiele ludzi nie potrafiło czytać, a nawet jeśli już potrafili to nie było ich stać, na zakup książki. Dodatkowo jak komuś zależało na tym, żeby coś zostało ukryte, to łatwo było to zrobić. Łatwo było przekręcić jego słowa, zdyskredytować, zakazać mu publikacji, ogłosić jako zdrajcę, jako heretyka.

Nie było łatwej możliwości zweryfikowania co jest prawdą, szczególnie osoby, które nie były osobistymi świadkami czyjejś działalności, mieli problem w zorientowaniu się w sytuacji.

1517 rok jest uznawany szeroko, jako symboliczny początek reformacji, wtedy Luter przybija swoje tezy na drzwiach kościoła…

Później pojawia się wielu innych reformatorów, i to nie jest tak, że ci reformatorzy mieli zgodne zdania, wręcz przeciwnie, każdy miał swój pogląd, i często zwalczali nie tylko kościół, ale też jeden drugiego.

Jednak wielu z nich, odnalazło w Biblii pewne nauki, które były zapomniane, przekręcone, pomijane w Kościele, widzieli też zepsucie, i nieprawidłowości w kościele katolickim.

I tak Luter, zobaczył w Biblii naukę o usprawiedliwieniu z wiary dzięki Bożej Łasce, która wtedy w kościele była zastąpiona transakcjami finansowymi, odpustami itd.

W tamtym czasie, można powiedzieć, że był to szczyt tego procederu odpustowego.

Był to bardzo rozwinięty, oparty teologicznie, system, który za odpowiednią opłatę dawał rozgrzeszenie i zbawienie, nie próbując nawet stawiać się obok pokuty, Jezusa i Biblii tylko wprost je zastępując.

“Pośród sprzedawców odpustów wyróżniał się kaznodzieja odpustowy, dominikanin Johann Tetzel, który w szczególnie jarmarczny sposób sprzedawał listy odpustowe. Głosił, że czerwony krzyż odpustowy z herbem papieża więcej znaczy niż krzyż Golgoty, że pokuta i żal za grzechy są niepotrzebne tym, którzy kupili listy odpustowe: „Skoro pieniądz w szkatule zadzwoni, duszę z czyśćca do nieba wygoni”. “

 Trzeba by powiedzieć, że taka postawa jest obrzydliwa, i nie ma nic wspólnego z chrześcijaństwem. Wydaje mi się, że na pewno było więcej takich osób, którym się to nie podobało, ale albo bali się sprzeciwić wprost kościołowi i papiestwu, albo ich głos, ich wpływ, był przytłumiony, nie dano mu się roznieść szerzej.

Dzisiaj większość chrześcijan z grup protestanckich, ale także wielu w kościele katolickim, zauważa rolę osobistej wiary, potrzeby usprawiedliwienia i to jest w dużej mierze dzięki krytyce i walce o to Marcina Lutra.

Za to Luter jest najbardziej znany, ale on zwrócił uwagę także na inne rzeczy.

Krytykował władzę papieża, jako urząd nie biblijny. Uznawał Biblię jako ważniejszą od soborów i innych pism.

Jedynie Pismo Święte, Jedynie Wiarą, Jedynie Łaską, Jedynie Chrystus, Jedynie Bogu Chwała

Wielkim dokonaniem Lutra było przetłumaczenie Biblii na język niemiecki. (pierwszy przekład niemiecki z języków oryginalnych).

Oprócz Lutra, było też oczywiście wielu innych. Luter działał w Niemczech, a

w Szwajcarii działał Zwingli. On tam starał się reformować kościół, podobnie rozumiał sprawę usprawiedliwienia, ale dodatkowo walczył o zniesienie celibatu, odrzucił ideę transsubstancjacji w mszy, zwracając uwagę na to, że w chleb i wino reprezentuje ciało i krew Jezusa.

W reformie kościoła posunął się dalej niż Luter. Wprost krytykował kult świętych, ideę czyśćca, obrazy w kościołach, doprowadzał do usuwania ich z kościołów.

W regionie w którym miał wpływy, likwidował zakony, a w nowo powstałych kościołach nie odprawiano już tradycyjnej mszy.

Z Lutrem miał spór o obecność (rzeczywista/symboliczna) Chrystusa w Eucharystii.

W tamtym czasie niemieckie Księstwa i Szwajcaria, cechowały się dużą autonomią, niezależnością od papieża i jego świeckich wpływów, co umożliwiało takie reformy, jakie przeprowadzali Luter i Zwingli.

I tak Luter zapoczątkował społeczność ewangelicką, a Zwingli społeczność kościoła reformowanego w Szwajcarii.

Balthazar Hubmaier – Niemiec, najpierw doprowadził do pogromu Żydów, później gdy zmienił poglądy pisał, że było to złe, i że chrześcijanin powinien, być przykładem dla Żyda, by ten mógł przez niego poznać Chrystusa.

Został Anabaptystą, i postulował chrzest dorosłych. Twierdził też, że w wszelkich debatach, jedynie Słowo Boże powinno być i podstawą. Zwalczał i doprowadził do jego uwięzienia właśnie Zwingli. Później został spalony na stosie, a jego żona utopiona w rzece.

W Anglii reformacja zaczęła się nie z powodów zauważenia błędnych doktryn czy zepsucia w kościele czy duchowieństwie, a z dość prozaicznego powodu.

Henryk VIII, który był królem Anglii w XVI w. chciał dokonać rozwodu ze swoją żoną Katarzyną Aragońską, a rozwodu chciał z tego powodu, że ze swoją żoną nie miał męskiego potomka. Potrzebował oficjalnego unieważnienia małżeństwa od papieża.

Gdy takiego unieważnienia nie otrzymał, obraził się, i wypowiedział posłuszeństwo Papieżowi, odłączając kościół Anglii od katolicyzmu Rzymskiego, siebie samego ogłaszając siebie głową kościoła Anglikańskiego.

Więc ta reformacja zaczęła się tam od nietypowej strony, ale umożliwiła dalsze zmiany, którym przewodził arcybiskup Thomas Cranmer, początkowo wykształcony jako katolik, później także odrzucił papieża i inspirował się między innymi działalnością Marcina Lutra.

Jego zasługą była bardzo odważna krytyka papiestwa i jego zwierzchności nad władzą świecką. Uważał, że kościół powinien być poddany władzy świeckiej.

Był bardzo bliską i zaufaną osobą króla Henryka VIII, i jako jemu poddany, musiał akceptować pewne działania króla.

Pod koniec życia, po śmierci Henryka VIII i Edwarda VI, był prześladowany i wtrącony do więzienia przez Marię I (która w bardzo krwawy i brutalny sposób próbowała przywrócić katolicyzm w Anglii). Wymęczony Cranmer, nie w pełni zmysłów dostał propozycję, że jak wycofa się z jednego ze swoich poglądów, to ocali życie (i tak planowano go uśmiercić), zgodził się, ale podstępem, dano mu do podpisania 6 punktów/poglądów, znacznie bardziej istotnych niż ten pierwszy, na który się zgodził. Cranmer bardzo żałował tego co zrobił, odwołał swoje odwołanie, i zapowiedział, że tą rękę, którą podpisał wcześniej tą deklarację, pierwszą włoży do ognia, bo był spalony na stosie.

Więc co do życia Cranmera, na pewno był uległy królowi, może zbyt uległy, ale na pewno był poświęcony pracy reformacyjnej w Anglii, przyczynił się do powstania przekładu Biblii – Wielkiej Biblii, którą przygotowano i rozpowszechniano tak, by w każdym kościele była ona dostępna do czytania przez wiernych.

Koniec życia i męczeńska śmierć dowodzi, wielkiej wiary i przekonania do swoich poglądów.

Myślę, że warto kilka słów wspomnieć o reformatorach działających już przed oficjalnym początkiem reformacji.

Mówiliśmy teraz o Anglii, to tam działał już dwa wieki wcześniej (bo w XIV w.), John Wycliffe.

Był on katolikiem, bo nie było innej możliwości, ale sprzeciwiał się supremacji papieskiej, substancjalnej obecności Chrystusa w Wieczerzy, i ogólnej niemoralności wśród kleru.

Odrzucał czyściec, kult świętych i odpusty – widzimy, że bardzo podobnie jak później Luter czy Zwingli.

Stworzył pierwszy przekład Biblii na język angielski, (20 lat pracy) co bardzo nie podobało się kościołowi i papieżowi.

Jego działalność była tak wcześnie, że nie był wynaleziony jeszcze druk, a jego Biblia była przepisywana ręcznie i rozpowszechniana przez lollardów.

30 lat po jego śmierci miał miejsce sobór w Konstancji, gdzie potępiono jego dzieła i nakazano palenie ich. Nakazano też wykopać jego kości co zrobiono, 40 lat po jego śmierci, i jego kości zostały zmiażdżone, spalone i wrzucone do rzeki…

Dziedzictwo i poglądy Wycliffa położyły grunt, były inspiracją dla Jana Husa, który działał na przełomie XIV i XV wieku w Czechach.

Także krytykował on zwierzchnictwo kościoła, uważając, że to Chrystus jest głową kościoła.

Wielokrotnie zwracał uwagę na niemoralne życie wśród duchowieństwa.

Gdy próbowano zakazać i spalić dzieła Wycliffa, Hus i jego współpracownicy stanęli w obronie dziedzictwa Wycliffa.

Później krytykował też odpusty, które wprowadzono by pokryć koszty wojny z królem Neapolu Władysławem I.

Swoje poglądy wygłaszał publicznie także podczas kazań, których nie mówił po łacinie, ale po czesku.

Zamknięto go w klasztorze, później wielokrotnie przesłuchiwano.

Wielokrotnie dawano mu szansę wycofania się ze swoich poglądów, nawet łagodzono zarzuty, ale nigdy nie wycofał się z nich, nawet gdy dano mu ostatnią szansę, chwilę przed spaleniem na stosie.

Jego śmierć wywołała bunt i powstanie w Czechach i ukształtowała w Czechach odrębny kościół Husycki (chociaż Hus nie miał zamiaru zakładać swojego kościoła).

Zwolennicy Husa działali później także w Niemczech i Polsce znani jako bracia Morawscy.

Wracając do reformatorów Angielskich, to taką postacią, którą warto znać jest William Tyndale.

Był obdarzony wyjątkowym talentem do języków, znał biegle francuski, grecki, hebrajski, niemiecki, włoski, hiszpański i łacinę.

Postanowił, korzystając ze swojej znajomości języków przetłumaczyć Biblię na język angielski.

Jak możecie pamiętać, mówiłem już o angielskim tłumaczeniu Wycliffa, ale ono było tłumaczeniem z łaciny, a nie z języków oryginalnych. Dodatkowo, powstało nie było możliwe jego rozpowszechnianie z powodu braku wynalezienia druku.

Był przekonany, że droga do Boga prowadzi poprzez jego słowo i dlatego powinno być ono dostępne dla wszystkich.

W rozmowie między Tyndalem a innym wykształconym, księdzem, który stwierdził “Byłoby lepiej dla nas żyć bez praw bożych, niż bez papieskich”, Tyndale odparł w uniesieniu: “Sprzeciwiam się papieżowi i jeśli Bóg zachowa mnie przy życiu, uczynię tak, że chłopiec przy pługu będzie znać [Biblię] lepiej, niż sam papież!”

Później szukał wsparcia w przygotowaniu swojego przekładu Biblii, w Anglii nikt nie chciał mu pomóc, więc ostatecznie wyjechał do Niemiec, gdzie też nie od razu udało mu się znaleźć pomoc.

Udało mu się ukończyć Nowy Testament i samo to było ciosem dla papiestwa, ale też bardzo ciekawy jest sam język jaki Tyndale zawarł w swoim tłumaczeniu.

Na przykład greckie ecclesia przetłumaczył jako congregation, czyli wspólnota, zamiast użyć słowa Kościół. Podobnie postąpił ze słowem presbitero (wybrał słowo starszy, a nie ksiądz).

Jego Nowy Testament był potajemnie przewożony do Anglii i Szkocji, gdzie był zakazany i palony.

Rozpoczął pracę nad Starym Testamentem, ale nie dano mu jej skończyć, został aresztowany, był więziony, a ostatecznie uduszony i spalony na stosie.

Pozostając w tych czasach, pierwsza połowa XVI w., nie sposób pominąć postać Serveta. Miguel Servet – hiszpański reformator.

Wybitna postać nie tylko jako teolog i reformator, ale także jako lekarz czy farmakolog.

W wieku 14 lat, znał grekę, łacinę i hebrajski, a także był wykształcony w matematyce i filozofii.

W wieku 16 lat wyjechał na studia do Francji, gdzie znalazł i przeczytał Biblię, choć było to zakazane.

Pod wpływem analizy Słowa Bożego i swoich obserwacji zaczął oddalać się od katolicyzmu, nie podobał mu się urząd i wywyższenie papieża, nawoływał do prostoty i skromności.

Uważał, że Biblijne nauki powinne być zrozumiałe dla zwykłego obywatela, a nie tylko dla wykształconych teologów i duchownych. W związku z tym postanowił odrzucić każdy pogląd, na który nie znajdzie wyraźnego poparcia w Biblii.

W wyniku swoich studiów doszedł do przekonania, że w ciągu trzech pierwszych stuleci naszej ery religia chrześcijańska została skażona. Za błędną uważał m.in. naukę o Trójcy, przyjętą, jak uważał, w wyniku wpływu cesarza Konstantyna i jego następców na chrześcijaństwo.

Mając 20 lat, opublikował książkę De Trinitatis erroribus libri septem (O błędach Trójcy ksiąg siedmioro – w tym oraz innych dziełach konsekwentnie używał imienia Bożego w formie JHWH). Ściągnęła ona na niego uwagę inkwizycji. W swoim dziele Servet stwierdzał m.in.: „W Biblii nie ma żadnej wzmianki o Trójcy (…). Boga poznajemy przez Chrystusa, a nie przez nasze zarozumiałe koncepcje filozoficzne.”

Uznawał dogmat o Trójcy za zagmatwany, którego Biblia nie popiera „nawet jedną sylabą”. Chrystusa uważał za drogę, pośrednika umożliwiającego poznanie Boga. Servet postanowił także odrzucić kult obrazów jako niebiblijny. Przewidywał, że paruzja nastąpi jeszcze za jego życia.

Choć poglądy Serveta znalazły zwolenników, jak na przykład protestancki reformator Sebastian Franck czy Szymon Budny, to jednak zostały odrzucone przez większość teologów, zarówno ze strony protestantów, jak i katolików.

Sam Servet, mówiąc o katolikach i protestantach, stwierdził: „Ani się nie zgadzam we wszystkim, ani się nie sprzeciwiam jednej czy drugiej stronie. Wydaje mi się bowiem, że wszyscy mają trochę racji, i trochę się mylą, ale każda ze stron zauważa błędy u drugiej, nie widzi ich natomiast u siebie”.

Dzięki swoim rozległym zainteresowaniom i wiedzy, Servet został nazwany przez pewnego historyka „jednym z najtęższych umysłów w dziejach, człowiekiem, który przyczynił się do rozwoju wiedzy”.

Ostatecznie Servet został skazany na śmierć. Pokornie prosił o wykonanie wyroku przez ścięcie mieczem uważając, że męczarnie mogłyby doprowadzić go do zwątpienia, i tym samym zgubić jego duszę. Został jednak skazany na spalenie na stosie.

Na głowę nałożono mu wieniec nasączony siarką. Do słupa został przywiązany żelaznym łańcuchem, a szyję przewiązano grubym sznurem. Na stos wykorzystano drwa świeżego drzewa dębowego jeszcze z liśćmi, które ułożono w pewnej odległości od słupa co spowodowało wydłużenie jego cierpień.

Według niektórych historyków był on jedynym dysydentem spalonym dwukrotnie: symbolicznie przez katolików i dosłownie przez protestantów (przy udziale Kalwina).

Śmierć Serveta wywołała wiele protestów w Europie, stała się koronnym argumentem dla zwolenników wolności religijnej, którzy poczęli się domagać, aby nikogo więcej nie zabito z powodu innych przekonań religijnych. Na przykład włoski poeta Camilo Renato, pisząc o postępowaniu Kalwina, stwierdził: „Ani Bóg, ani Jego duch nie wskazał takiego postępowania. Chrystus nie traktował w ten sposób ludzi, którzy się z nim nie zgadzali”. Natomiast francuski humanista Sebastien Castellion pisał: „Zabicie człowieka nie jest obroną doktryny, tylko zabiciem człowieka”. Także sam Servet powiedział: „Skazywanie ludzi na śmierć tylko dlatego, iż błędnie tłumaczą jakąś naukę biblijną, to moim zdaniem poważna sprawa; przecież wiadomo, że nawet wybrani mogą zostać wprowadzeni w błąd”.

Książka „Michael Servetus – Intellectual Giant, Humanist, and Martyr” (Michał Servet – wielki umysł, humanista i męczennik) podaje: „Śmierć Serveta była punktem zwrotnym w ideologii i mentalności dominującej od IV wieku. (…) Z historycznego punktu widzenia Servet zginął po to, by każdy obywatel współczesnego społeczeństwa zyskał prawo do wolności sumienia”.

Może warto też powiedzieć kilka słów o działalności jednego z reformatorów w Polsce.

Giovanni Giorgio Biandrata, może nie brzmi zbyt polsko, był włochem, który był osobistym lekarzem królowej Bony w Krakowie.

Także wykształcony człowiek, lekarz i teolog.

Po wyjeździe do Genewy, przyjął kalwinizm, ale tam także zapoznał się z poglądami i działalnością Serveta, i zaczął sympatyzować z poglądem unitariańskim. Z tego powodu, nie chcąc skończyć jak Servet, wyjechał z powrotem do Polski, gdzie zaangażował się w działalność reformacyjną, napisał wiele traktatów teologicznych, także negujące “trójcę” i boskość Jezusa.

Był jednym z głównych początkowych inicjatorów rozwoju działalności braci polskich, zachęcał włoskich uchodźców, by dołączali do tego ruchu.

Wykorzystywał swoje znajomości i szacunek u księcia Jana Zygmunta, aktywnie propagował poglądy unitariańskie także na Węgrzech, gdzie jego działania pozwoliły tamtejszemu sejmowi przyjąć uchwałę dającą równouprawnienie wyznaniu unitariańskiemu obok kalwinizmu, luteranizmu i katolicyzmu.

Sprawa Franciszka Dawidsa. (nawoływanie, by nie być skrajnym unitarianinem).

Oczywiście tych reformatorów, o których warto pamiętać, jest znacznie więcej, dzisiaj skupiłem się na kilku, którzy działali chwilę przed, lub na samym początku reformacji.

O tych mężach Bożych warto pamiętać, bo są oni przykładami wielkiej wiary, wielkiej odwagi i gotowości do najwyższych poświęceń za wiarę.

Hbr 6:11-12: „Pragniemy zaś, aby każdy z was okazywał tę samą gorliwość, żebyście mieli pełnię nadziei aż do końca; Abyście nie byli ociężali, ale naśladowali tych, którzy przez wiarę i cierpliwość dziedziczą obietnice.”

Hbr 13:7: „Pamiętajcie o swoich przywódcach, którzy głosili wam słowo Boże, i rozważając koniec ich życia, naśladujcie ich wiarę.”

Br. Russell. w dużej mierze na podstawie tych i późniejszych dzieł reformatorów i własnej analizy Biblii stopniowo zrozumiał takie prawdy, jak:

– jedność Boga

– synostwo Jezusa

– duch jako moc i usposobienie Boże

– upadek człowieka

– śmierć (nie wieczne męki) karą za grzech

– nieświadomość umarłych

– okup jako gwarancja sposobności dla wybrańców i niewybranych

– wieczność fizycznego świata

– zniszczenie symbolicznego świata

– drugi adwent w celu restytucji

– wieczne życie w niebie dla wybranych i wieczne życie na ziemi dla zbawionych niewybranych oraz wieczne unicestwienie niewybranych.

Ps 31:15: „Mój czas jest w twoich rękach, ocal mnie z ręki moich nieprzyjaciół i od tych, którzy mnie prześladują.”

6 thoughts on “Wspomnienie o reformatorach chrześcijaństwa”

  1. Taki artykuł smuci mnie, bo wszyscy traktujemy reformatorów i dawnych ludzi jak kukiełki, których używamy do własnych celów; słupy służące podbudowaniu swojego autorytetu. Łatwo wybrać sobie jakiś fragment wyciągnięty z kontekstu z którym się zgadzamy. A czy ktokolwiek zastanawia się co naprawdę uczyli i w co naprawdę wierzyli? Ciężko byłoby to zbadać i prześledzić, czego jednak chcielibyśmy na ich miejscu?

    Czy chcielibyśmy by różne religie, grupy i filozofie z poglądami których w większości się nie zgadzamy, po naszej śmierci powołali się na nas jako swoich pionierów, bez prawdziwego interesowania się naszą spuścizną, czy żeby ktoś zbadał naprawdę to co mówiliśmy? Nie wątpię bowiem, że gdyby zmartwychwstał Miguel Servet potępiłby nie tylko kościoły trynitarne, ale także tych korzy czynią z niego męczennika nauki i humanizmu, a także i inne grupy które się na niego powołują. Nie wahał się przecież nawet w swoich tekstach nazywać innych „heretykami”. Servet nazywa np. arian i Ariusza heretykami:

    „Niech nikt się nie zdziwi, że przedstawiam Pisma, które były cytowane przez heretyków na ich modłę; bo chociaż używali ich bałamutnie, nie straciły swojej rzetelności, w takim stopniu, aby nigdy ich nie używać. (…) Bo co, jeśli powiem, że Jezus Chrystus jest wielkim Bogiem, a wraz z tym to, co On sam mówi, wyrażając najprościej: Ojciec jest większy ode mnie;[170] Czy jestem zatem arianinem? Bo gdy Ariusz wpadł na bardzo absurdalną myśl, że Syn był innej Substancji niż Ojciec, nie mając też żadnego szacunku dla chwały Chrystusa, wprowadził nowe stworzenie, bardziej wzniosłe niż człowiek. Chociaż mógł mimo wszystko wykluczyć to i wszystkie inne rozróżnienia i przyznać: Ojciec jest większy niż ja.[171] Jednak woląc spekulować na temat wielu odrębnych bytów, popełnił najbardziej ohydny błąd.” Miguel Servetus. O błędach Trójcy ksiąg siedmioro

    Niezwykle irytujące jest znów po raz kolejny czytać, że: „Z historycznego punktu widzenia Servet zginął po to, by każdy obywatel współczesnego społeczeństwa zyskał prawo do wolności sumienia”.” jakby Servetowi na tym zależało albo kiedyś to głosił. Trudno zresztą by człowiek skazywany na śmierć za poglądy religijne, mówił, że dobrze jest zabijać za poglądy religijne. To jednak, że się bronił i nie chciał być zabity, nie oznacza, że wymyślił jakąś wolność religijną, albo że naprawdę jej pragnął. Gdyby mógł niejednych skazałby na wygnanie. Ponieważ jednak jest interes w tym by mieć takiego męczennika to się go tak przedstawia.

    W artykule piszesz: „O tych mężach Bożych warto pamiętać, bo są oni przykładami wielkiej wiary, wielkiej odwagi i gotowości do najwyższych poświęceń za wiarę.”, zastanawiam się jednak czy ci „mężowie Boży” nawzajem nie określaliby się nie „mężami Bożymi”, lecz heretykami… Bardzo możliwe, że niejeden z tych „mężów Bożych” o których wspominasz, nazwałby „badaczy biblii” heretykami.

    Warto przypomnieć, że zarówno : „Miguel Servetus. O błędach Trójcy ksiąg siedmioro” jak i jego „Odtworzenie Chrześcijaństwa’ są dostępne w języku polskim i autor tłumaczenia (Zenon Dębny) rozsyła je e-mailem za darmo temu który tego pragnie.

    Chciałbym poczytać dzieła tych wszystkich różnych „reformatorów chrześcijaństwa”, to wielki trud, ale wydaje mi się, że skoro ich wspominamy to jesteśmy im winni tę odrobinę uczciwości, by zastanowić się naprawdę nad tym co oni sami mówili, nie zaś powielać tylko to co inni o nich mówią. Przepraszam, za to narzekanie, po prostu wydaje mi się to bardzo dołujące… Pozdrawiam was wszystkich.

  2. Przede wszystkim, naszym celem nie było przedstawienie tych reformatorów jako ludzi, z którymi zgadzamy się we wszystkim, ani przypisywanie im poglądów, których nie głosili. Chcieliśmy raczej zwrócić uwagę na pewne elementy ich działalności i nauczania, które uważamy za ważne i zgodne z Biblią. Nie oznacza to, że przyjmujemy cały ich dorobek teologiczny, ani że zgadzamy się ze wszystkimi ich decyzjami i ocenami innych ludzi.

    Co więcej, nie jest tak, że nie interesujemy się głębiej ich historią i poglądami. Mieliśmy specjalne spotkanie z prof. Marianem Hillarem – naukowcem, który przetłumaczył dzieła Serveta na język angielski i jest uznawany za najlepszego znawcę jego twórczości. Aby lepiej poznać nauki i losy braci polskich jeden z naszych starszych napisał też pracę licencjacką na temat Piotra z Goniądza (jednego z kontynuatorów myśli Serveta w Polsce), a na spotkaniu o Trójcy autorka książki „Bracia Polscy i ich ad fontes” przedstawiła nam więcej z ich historii.

    Są to więc tematy, którym poświęcamy uwagę i które staramy się poznawać nie tylko przez pryzmat opracowań historycznych, ale również źródeł. Oczywiście nie znaczy to, że uważamy się za ekspertów w tej dziedzinie.

    Masz rację, że Servet nie był współczesnym rzecznikiem wolności religijnej w takim rozumieniu, jakie znamy dzisiaj. Nie chcemy też przypisywać mu wszystkich późniejszych idei związanych z wolnością sumienia. Jednak jego śmierć stała się ważnym argumentem w późniejszej debacie na temat prześladowania ludzi za poglądy religijne. To dwie różne kwestie: intencje i poglądy samego Serveta oraz historyczne znaczenie jego śmierci i wpływ, jaki wywarła ona na innych.

    Podobnie jest z braćmi polskimi. Nie musimy zgadzać się ze wszystkim, co głosili, żeby dostrzegać, że ich działalność miała znaczenie wykraczające poza ich własną społeczność. Ich poglądy i postulaty przyczyniły się między innymi do rozwoju idei tolerancji religijnej i zmian prawnych, których oddziaływanie można dostrzec również w późniejszych rozwiązaniach przyjętych w Stanach Zjednoczonych (przykładowo Thomas Jefferson dużo czytał braci polskich).

    Zwróciłeś też uwagę na bardzo ciekawą rzecz: reformatorzy często wzajemnie uznawali się za heretyków. To prawda. Jednak wydaje nam się, że nie musimy dzisiaj automatycznie przyjmować ich wzajemnych ocen. To, że ktoś nie rozumiał drugiego człowieka, odrzucał go, a nawet zwalczał, nie oznacza, że my musimy patrzeć na tę osobę w ten sam sposób. Mamy nadzieję, że w Królestwie Bożym wszyscy otrzymamy pełniejsze zrozumienie, poznamy siebie nawzajem lepiej i będziemy potrafili patrzeć na siebie z miłością, bez uprzedzeń i wzajemnego potępiania.

    Właśnie dlatego przywołujemy tych ludzi. Nie po to, by budować na nich własny autorytet, ani po to, by przedstawiać ich jako doskonałych bohaterów czy bezbłędnych nauczycieli. Chcemy pamiętać o ich odwadze, poświęceniu, gorliwości w badaniu Pisma Świętego i gotowości do ponoszenia konsekwencji za swoje przekonania. Możemy doceniać te cechy, jednocześnie krytycznie podchodząc do innych elementów ich nauczania.

    Bardzo cenimy Twoją zachętę do samodzielnego poznawania źródeł. Zgadzamy się, że jeśli wspominamy o tych postaciach, warto również sięgać do ich własnych dzieł i poznawać je w szerszym kontekście. To może być dla nas wszystkich bardzo wartościowe doświadczenie.

    Dziękujemy za ten głos i za troskę o rzetelność historyczną. Pozdrawiamy!

    1. Pięknie piszesz: „Chcemy pamiętać o ich odwadze, poświęceniu, gorliwości w badaniu Pisma Świętego i gotowości do ponoszenia konsekwencji za swoje przekonania.” Czy jednak sami mamy taką odwagę i gorliwość by wystąpić wbrew powszechnie przyjętym w naszym społeczeństwie naukom, aby trzymać się Pisma Świętego?

      To prawda Servet miał tą odwagę by odrzucić współczesne mu autorytety i tych którzy byli uznawani za „najlepszych znawców” Biblii. A czy Hillar ma taką odwagę? Nie, wcale nie musi mieć takiej odwagi, skoro głosi dokładnie to czego uczy świat.

      I my powinniśmy mieć oczy otwarte, aby rozróżniać dobro od zła i wilków w owczej skórze od owiec. Poważani wśród ludzi obrzydliwością są dla Boga. Sam Jezus przyrównuje uznanych nauczycieli do grobów pobielałych, pełnych wewnątrz obrzydliwości. Czy mamy się uczyć od ślepych przewodników ślepych? Czy obaj w dół nie wpadną?

      Napisałeś: „Mieliśmy specjalne spotkanie z prof. Marianem Hillarem – naukowcem, który przetłumaczył dzieła Serveta na język angielski i jest uznawany za najlepszego znawcę jego twórczości.”. Smutek mnie z tego powodu ogania, bo w każdym zdaniu Marian Hillar jest po prostu ohydnym kłamcą i oszustem, a wy zdajecie się tego nie dostrzegać.

      Jeśli mielibyśmy właśnie naśladować tych reformatorach w odwadze, to właśnie powinna ona pokazać się w tym by jawnie i ostro sprzeciwić się takim autorytetom jak właśnie Marian Hillar. Cóż bardziej podłego niż wykorzystywać czyjeś cierpienie, by wbrew jego nauce, głosić i promować własne poglądy? A on to właśnie czyni. I wykorzystuje Servata jako marionetkę by promować fałszywe poglądy z których tamten nie byłby wcale zadowolony.

      Już w wstępach których pisze do dzieł Servata wciąż dopuszcza się kłamstwa i manipulacji. Hillar w swoich esejach poświęconych etyce i humanizmowi wprost opowiada się za etyką nieteistyczną. Argumentuje, że religia nie wynika z boskiego objawienia, lecz jest naturalnym produktem ubocznym funkcjonowania ludzkiego mózgu („What Does Modern Science Say about the Origin of Religion?”).

      Serveta ceni jako (jakoby) prekursora „Oświecenia”. W Wikipedii pod hasłem „Oświecenie (epoka)” czytamy: „ Oświecony, czyli wyzwolony z wszelkich więzów, rozum ludzki ma być światłem rozjaśniającym drogę do poznania prawdy o świecie i człowieku, cechujący się:

      naturalizmem – przeciwnym wszelkiej nadprzyrodzoności…
      racjonalizmem – który uznaje tylko to, co można udowodnić rozumem, przez co odrzucano objawienie Boże, a w miejsce chrześcijaństwa stawiano religię naturalną i prawo naturalne z deizmem, czyli akceptacją boga nietroszczącego się o świat;”

      Odrzucenie „wszelkiej nadprzyrodzoności” oraz „objawienia Bożego” to idee bliskie Marianowi Hillarowi, a nie Michałowi Servetowi. Czyniąc z Servetusa jakoby ojca takich bluźnierców i naśmiewców jak Voltaire, który drwił sobie z Jezusa i Pisma Świętego, w niesłychany sposób obraża Serweta. Sugeruje również że jego idee wynikają z inspiracji pogańskiej filozofii i przyczyniły się do powrócenia tych pogańskich niedorzeczności.

      Apostoł jawnie naucza, że ci którzy nie oddają czci Bogu są winni:

      Do Rzymian 1, 18. Objawia się bowiem gniew Boży z nieba na wszelką bezbożność i niegodziwość tych ludzi, którzy prawdę Bożą trzymają w nieprawości. 19. Ponieważ co z Boga może być poznane, to im jest jawne; albowiem Bóg im (to) objawił. 20. Bo niewidzialne jego rzeczy, wiekuista też moc jego i bóstwo, od stworzenia świata, przez dzieła jego, rozumem oglądane bywają, tak że nie mogą być wymówieni od winy. 21. Gdyż poznawszy Boga, nie oddali mu jako Bogu chwały, ni podzięki; ale znikczemnieli w myślach swoich, i zaćmione są bezrozumne ich serca

      Nie ma zatem żadnego usprawiedliwienia dla ateizmu. Bóg objawił swoje istnienie i wystąpi z gniewem przeciw ateizmowi.

      Porównajmy to ze słowami Mariana Hillara: „był pierwszym w świecie chrześcijańskim, który opowiedział się za oddzieleniem etyki i moralności od religii. Racjonalnie bronił także ateizmu”

      Jest to w największym stopniu niedorzeczność. Nie można bowiem oddzielać moralności od Boga, gdyż to Bóg jest źródłem zasad moralnych. Nie można bronić ateizmu, gdyż pierwszym najważniejszym przykazaniem moralnym, które podaje Jezus jest:

      Mt 22, 36. Nauczycielu! które jest wielkie przykazanie w zakonie? 37. Rzekł mu Jezus: Będziesz miłował Pana, Boga twego, ze wszystkiego serca twego i ze wszystkiej duszy twojej. 38. To jest największe i pierwsze przykazanie.

      Nie można zatem być moralne dobrym, skoro odrzuca się pierwszą i najważniejszą zasadę moralną!

      Bóg zachowuje cierpliwość i daje ludziom czas by się nawrócili i pokutowali. Nie każe ateistów od razu, lecz daje im możliwość przekonania się o prawdzie i czynieniu pokuty. Nie można jednak wiecznie bluźnić odrzucając obserwowany fakt istnienia i miłosierdzia Boga. Nie można kłamać, że jest możliwe zachowywać się etycznie i moralnie, bez Jego pomocy.

      Marian Hillar kończy wstęp obraźliwymi słowami:
      „W społeczeństwach pluralistycznych jedynym lekarstwem na uniknięcie konfliktów religijno-ideologicznych jest uświadomienie sobie, że żadne z nadprzyrodzonych twierdzeń jakiejkolwiek religii nie zostało rozsądnie udowodnione jako obiektywnie prawdziwe.”

      Innymi słowy stwierdza, że wiara w Boga i Pismo Święte, to jedynie bajeczki które nie zostały rozsądnie udowodniane, jako obiektywnie prawdziwe. Cóż za bezczelność z jego strony! Co w takim razie zostało „rozsądnie udowodnione jako obiektywnie prawdziwe”?

      Czy twierdzenia Mariana Hillara zostały tak „rozsądnie udowodnione”? Jeśli tak, to stoją ponad Pismem Świętym! Otóż żadna nauka ludzka nie została rozsądnie udowodniona jako obiektywnie prawdziwa!

      Próbuje się zamknąć naukę Bożą w getcie „religii”, jako twierdzenia nieudowodnione, które każdy może dowolnie odrzucać. A jednocześnie narzuca się wszystkim i od młodości indoktrynuje w imię nauki (ludzkiej) która niby została udowodniona i której nie mamy prawa odrzucać. W ten sposób narzuca się nam bluźnierstwo zaznawane teorią ewolucji, którą Hillar agresywnie nam anrzuca.

      W artykule: „Creationism and Evolution. Misconceptions about Science and Religion” Hillar ostro zwalcza kreacjonizm i teorię inteligentnego projektu. Mówiąc tam też wiele kłamstw i niedorzeczności. Biblijną klasyfikację organizmów nazywa: „prymitywną i naiwną”. Twierdzi ponadto, że Biblijny opis stwarzania jest bezpośrednią adaptacją mitów babilońskich, zwłaszcza eposu Enuma elisz, mówi: „ Są to produkty kulturowe kapłanów babilońskich, które zostały zmodyfikowane przez kapłanów żydowskich. (…) Oczywiste jest, że takie relacje nie mają żadnej wartości naukowej”.

      Nawet w tamtym artykule, cynicznie próbuje wykorzystać dorobek wierzących, dla promowania własnych tez, pisze: „Stosując się do rady socynianów: „Scriptura supra rationem sed not contra rationem”, we współczesnym świecie należy odrzucić autorytet Pisma Świętego w kwestiach nauki i naukowego światopoglądu.”

      A przecież nie ma nic logicznego i oczywiście wbrew rozumowi jest twierdzić, by z zasady: „Pismo Święte jest ponad rozumem, ale nie przeciw rozumowi.” wynikało logicznie, że „we współczesnym świecie należy odrzucić autorytet Pisma Świętego”. Jedno nie wynika z drugiego. Pismo Święte jest rzeczywiście ponad rozumem, szczególnie ponad rozumem tych naukowców których Bóg w swej mądrości ogłupił.

      Oto masz jednego człowieka, Miguela Serveta, który może był omylny i błądzący, ale tak bardzo cenił sobie Pismo Świete, że chcąc być mu wiernym poniósł największą ofiarę i zginął spalony na stosie. I oto masz drugiego człowieka, który tak mało ceni autorytet Pisma, że uważa go za zbiór babilońskich mitów, który współcześnie należy odrzucić, za co jest doceniony na świecie i powszechnie uznany. I będziesz pytał i uczył się od tego drugiego człowieka, co mówił ten pierwszy? Nazwiesz go wielkim naukowcem?

      Jak piszecie w opisie do tego spotkania, powielając błędy o Servacie pisząc o nim „Miguela Serveta – wielkiego humanisty i męczennika chrześcijańskiego. Servet był reformatorem i obrońcą praw człowieka” (??) A „o Servecie mówi prof. Marian Hillar, światowej sławy uczony, filozof, biochemik i historyk idei.”

      Niechaj Bóg chroni nas przed takimi „światowej sławy uczonymi”. Czy pisząc to próbuje się przypodobać ludziom? Gdybym ludziom starał się przypodobać nie byłbym sługą Chrystusa. Więc dobrze, naśladujmy odwagę, ale bracia: strzeżmy się wilków.

      Dzieje Ap 4, 13. A widząc odwagę Piotra i Jana, i dowiedziawszy, że byli to ludzie nieuczeni i prości, zadziwili się, i poznali ich, że byli z Jezusem.

      1. Zacznę od Twojego pytania o naszą odwagę i gorliwość w występowaniu przeciwko powszechnie przyjętym poglądom. Myślę, że możemy spokojnie powiedzieć, że staramy się taką odwagę przejawiać. Jako badacze Pisma Świętego nie przyjmujemy bezkrytycznie tego, co jest powszechnie uznawane przez współczesne społeczeństwo. Odrzucamy ewolucjonizm, wierzymy w realne ustanowienie Królestwa Bożego na ziemi, które zastąpi obecny porządek świata, i głosimy wiele innych nauk, które nie należą do popularnych poglądów współczesnego świata. Nie zawsze jest to łatwe i nie zawsze spotyka się ze zrozumieniem.

        Przechodząc do profesora Mariana Hillara, muszę powiedzieć, że nie zgadzam się z określaniem go mianem „ohydnego kłamcy i oszusta”. To bardzo poważne oskarżenia, które wymagają czegoś więcej niż niezgodności z Twoim światopoglądem. Dla mnie to zresztą bardzo rażące, bo wiem, że piszesz takie rzeczy o uczciwym człowieku.

        Z tego, co przedstawiasz, wynika przede wszystkim, że profesor Hillar ma światopogląd, z którym my się nie zgadzamy. Nie jest człowiekiem wierzącym w taki sposób, w jaki my wierzymy. W niektórych kwestiach jego poglądy są wręcz sprzeczne z naszym rozumieniem Pisma Świętego. Ale czy to automatycznie czyni go to kłamcą? Czy człowiek, który nie wierzy w Biblię jako natchnione Słowo Boże, nie może być uczciwym naukowcem, historykiem albo badaczem?

        Moim zdaniem możemy zdecydowanie odrzucać pewne jego poglądy, nie odbierając mu przy tym uczciwości i dorobku naukowego. To, że ktoś dochodzi do innych wniosków niż my, nie oznacza jeszcze, że świadomie manipuluje faktami.

        Warto też rozróżnić dwie rzeczy: profesor Hillar opowiadał o Servecie i jego twórczości. Uważam, że można się wiele dowiedzieć od człowieka, z którym nie zgadzamy się w bardzo istotnych kwestiach. Można poznać jego wiedzę historyczną i sposób interpretowania źródeł, a jednocześnie samodzielnie oceniać przedstawiane przez niego wnioski w innych sprawach.

        Co więcej, nie musimy traktować żadnego naukowca jako autorytetu większego niż Pismo Święte. Dotyczy to profesora Hillara, ale również każdego innego historyka, teologa czy nawet naszych własnych nauczycieli.

        Przyznam też, że zastanawia mnie zakres Twojej znajomości twórczości profesora Hillara. Przytaczasz cytaty, odwołujesz się do kilku jego artykułów, wstępów i publikacji, a następnie formułujesz bardzo stanowcze oceny jego intencji. Nie wiem, czy przeczytałeś wszystkie te teksty w całości, czy korzystałeś również z opracowań i cudzych interpretacji. Sama konstrukcja Twojej wypowiedzi sprawia wrażenie zestawienia wielu materiałów i argumentów, być może również przy pomocy narzędzi AI. Nie mówię tego jako zarzutu, bo takie narzędzia się przydają, ale przy tak poważnych oskarżeniach szczególnie ważne jest, żeby samodzielnie zweryfikować kontekst każdego cytatu i upewnić się, czy rzeczywiście oddaje on intencje autora.

        Chciałbym też zwrócić uwagę na pewną rzecz biblijną. W 2 Tesaloniczan 3:2 czytamy:
        „Nie wszyscy bowiem mają wiarę”. To dość istotne stwierdzenie. Nie wszyscy ludzie uwierzą w to, w co my wierzymy. Nie wszyscy uznają autorytet Biblii, nie wszyscy przyjmą naukę o Królestwie Bożym, a niektórzy będą nawet otwarcie występować przeciwko tym przekonaniom. Nie oznacza to jednak, że powinniśmy automatycznie uznawać ich za złych ludzi, oszustów i wilków.

        Zresztą apostoł Piotr napisał, abyśmy byli zawsze gotowi do obrony naszej nadziei, ale czynili to z łagodnością i szacunkiem (1 Piotra 3:15-16). Myślę, że to bardzo ważna zasada, szczególnie kiedy rozmawiamy o sprawach wiary.

        Wracając jeszcze do samego Serveta: nie twierdzimy, że był człowiekiem bezbłędnym, że podzielalibyśmy wszystkie jego poglądy albo że zgodziłby się ze wszystkim, co głosimy dzisiaj. Nie wiemy też, co powiedziałby o współczesnych badaczach Pisma Świętego. Możemy jednak docenić jego przywiązanie do Biblii, odwagę w kwestionowaniu uznanych dogmatów i gotowość poniesienia konsekwencji za własne przekonania.

        Podobnie możemy doceniać odwagę innych reformatorów, nawet jeśli wzajemnie się zwalczali i nie zgadzali ze sobą w wielu kwestiach. Nie musimy przejmować ich wzajemnych uprzedzeń.

        I chyba tutaj dochodzimy do najważniejszej różnicy w naszym podejściu. Mam wrażenie, że Ty bardzo mocno koncentrujesz się na tym, kto miał rację, kto był heretykiem, kto kogo zwodził i kto na kim próbował budować własny autorytet. My natomiast chcielibyśmy również dostrzegać w tych historiach ludzi, którzy mimo swoich niedoskonałości szczerze poszukiwali prawdy i byli gotowi wiele poświęcić, żeby żyć zgodnie z tym, co zrozumieli z Biblii.

        Nie oznacza to rezygnacji z krytycznego myślenia. Wręcz przeciwnie. Oznacza jednak, że nie chcemy pochopnie wydawać wyroków o czyimś sercu i intencjach.

        Wierzymy, że w przyszłym Królestwie Bożym wiele naszych dzisiejszych nieporozumień zostanie wyjaśnionych. Być może spotkają się tam ludzie, którzy dzisiaj wzajemnie nazywają się heretykami, a wtedy będą mogli lepiej się zrozumieć.

        Nie chcemy nikogo uciszać ani zniechęcać do krytycznego badania historii. Wręcz przeciwnie, cieszymy się, że podejmujesz te tematy i zachęcasz do czytania źródeł. Chcielibyśmy tylko, żebyśmy w tej dyskusji nie tracili wzajemnego szacunku i pamiętali, że naszym celem powinno być poszukiwanie prawdy, a nie udowadnianie sobie nawzajem, kto jest bardziej wierny Bogu.

        1. TS mówi:
          30 października, 2026: 23:58

          Chciałbym wiedzieć, na jakiej podstawie twierdzisz, że to jest „uczciwy człowiek”? Ja przedstawiłem ci dowody, w postaci cytatów jego wypowiedzi. Możesz je też znaleźć w artykułach dostępnych w sieci. Konkretny przykład w artykule: „Creationism and Evolution. Misconceptions about Science and Religion” pisze:
          https://www.researchgate.net/publication/272970009_Creationism_and_Evolution_Misconceptions_about_Science_and_Religion

          „Following the advice of the Socinians, “Scriptura supra rationem sed not contra
          rationem,”49 in the modern world, one has to reject the authority of the scripture in
          matters of science and the scientific world view. Thus today Christianities should
          abandon the outdated concept of the direct creation of living organisms and accept the
          tenets of modern science.”

          Czy jest to uczciwe? Piszesz: „Dla mnie to zresztą bardzo rażące, bo wiem, że piszesz takie rzeczy o uczciwym człowieku.” a dla mnie to Jego słowa są bardzo rażące i widzę doskonale, że nie są uczciwe. To nie jest po prostu różnica w poglądach czy interpretacji, to nieuczciwe przedstawianie przez niego sprawy. Z zasady “Scriptura supra rationem sed not contra rationem,” nie wynika to co twierdzi, nieuczciwie mówi jakby miał poparcie osób, które wcale poparcia mu nie dały.

          Chrystus używał bardzo ostrych słów, nazywając faryzeuszy plemieniem żmijowym i grobami powielanymi. Dlaczego? Przecież mieli tylko światopogląd inny niż on, prawda? Jezus wyraźnie powiedział:

          Mt 12, 30 Kto nie jest ze mną, przeciwko mnie jest, a kto nie gromadzi ze mną, rozprasza.

          Pytasz: „Czy człowiek, który nie wierzy w Biblię jako natchnione Słowo Boże, nie może być uczciwym naukowcem, historykiem albo badaczem?”

          Nie twierdzę, że nie, ale człowiek który przekręca fakty historyczne i wykorzystuje wierzących w Biblię by promować odejście od autorytetu Biblii, nie jest uczciwy. Hillar przedstawiając Servata jako prekursora tzw. „oświecenia” nie postępuje uczciwie. Wielokrotnie nagina fakty i stosuje manipulacje.

          Poza tym czy faryzeusze nie mogli być uczciwi mimo, że nie uznali Jezusa? Dlaczego zwie ich ślepymi? Dlaczego nie docenia dorobku naukowego Uczonych w Piśmie?

          Napisałeś mi: „Chciałbym też zwrócić uwagę na pewną rzecz biblijną. W 2 Tesaloniczan 3:2 czytamy: „Nie wszyscy bowiem mają wiarę”. To dość istotne stwierdzenie. Nie wszyscy ludzie uwierzą w to, w co my wierzymy”. Dziwne jest to, że to cytujesz i jak często cytujesz wyrwane z kontekstu. Zacytujmy cały werset:

          2 Tesaloniczan 3:2 abyśmy byli wybawieni od ludzi przewrotnych i złych, albowiem nie wszyscy mają wiarę

          Więc apostoł Paweł nazywa tu tych, którzy nie maja wiary, „przewrotnymi i złymi”. Nie mówi: „Niektórzy nie mają wiary, a mimo to są uczciwi i mogą być uczciwymi naukowcami, historykami albo badaczami”. Mówi – jak cytowałem – „Bo niewidzialne jego rzeczy, wiekuista też moc jego i bóstwo, od stworzenia świata, przez dzieła jego, rozumem oglądane bywają, tak że nie mogą być wymówieni od winy. Gdyż poznawszy Boga, nie oddali mu jako Bogu chwały”.

          Jak rozumiesz: „nie mogą być wymieni od winy” a także: „poznawszy Boga, nie oddali mu jako Bogu chwały”? Poznali Boga. Nie jest uczciwe, poznać Boga i nie oddać mu chwały. Nie każdy musi wierzyć w Biblię, ale nie jest uczciwe mówić, że stworzenie nie wskazuje na Stwórcę. Ekstremiści islamscy są w moich oczach bardziej szczerzy i prędzej wejdą do królestwa Bożego niż on.

          Piotr naucza o łagodności, lecz przestrzega również przed fałszywymi nauczycielami. Jedno nie wyklucza drugiego, czy nie znajdujesz w Biblii i wielu ostrych słów i oskarżeń wobec kłamców i zwodzicieli? Czy popełniam grzech naśladując ten język?

          Mnie niezwykle raniły słowa Hillara które mówił we wstępie do tłumaczeń (którym wiarygodności nie odbieram), pisałem o tym do Zenona i ten list do niego wykorzystałem też do przygotowania ostatniego komentarza, skąd też może to twoje odczucie o kompilacji różnych tekstów. Wtedy pisałem może zbyt wzburzony po tym co przeczytałem. Owszem korzystam też z Ai, dzięki Ai wyszukałem rzeczone artykuły i mogłem się z nimi zapoznać. Komentarz jednak napisałem własnoręcznie. (Co chyba zresztą widać, choćby po tonie, możesz być pewien, że Ai zawsze jest mdłe i neutralne.)

          Napisałeś: „Uważam, że można się wiele dowiedzieć od człowieka, z którym nie zgadzamy się w bardzo istotnych kwestiach. Można poznać jego wiedzę historyczną i sposób interpretowania źródeł, a jednocześnie samodzielnie oceniać przedstawiane przez niego wnioski w innych sprawach.”

          Dla mnie trochę wygląda to, jakby twierdzić, że drzewo może wydawać dobre i złe owoce jednocześnie. Z jednej strony może nawoływać do odrzucenia autorytetu Pisma w kwestii moralności i opisu stwarzania, a z drugiej służyć wiedzą służącą wzrostowi wiary i pobożności. Nie wydaje jedno drzewo dobrych i złych owoców jednocześnie.

          Gdyby zresztą Hilar, nie był stronniczy wobec swojego humanizmu i naciągał wszystkiego pod to, nie mówiłbym przeciw niemu. On jednak występuje jako konkretna strona aktywnie promując pewną ideologię. Biblia jawnie naucza. Owoce mogą być dobre albo złe. Nie może drzewo wydawać owoców dobrych i złych jednocześnie.

          Napisałeś: „I chyba tutaj dochodzimy do najważniejszej różnicy w naszym podejściu. Mam wrażenie, że Ty bardzo mocno koncentrujesz się na tym, kto miał rację, kto był heretykiem, kto kogo zwodził i kto na kim próbował budować własny autorytet. My natomiast chcielibyśmy również dostrzegać w tych historiach ludzi, którzy mimo swoich niedoskonałości szczerze poszukiwali prawdy i byli gotowi wiele poświęcić, żeby żyć zgodnie z tym, co zrozumieli z Biblii.”

          Tak, wszystko to ładnie brzmi, ja jednak widzę pewien zgrzyt w stawianiu w jednym rzędzie, jak ich nazwałeś: „mężach Bożych” ludzi którzy nawzajem się potępiali. Myślę, że ty też widzisz ten zgrzyt, dlaczego bowiem pominąłeś w artykule Jana Kalwina?

          Czy Jan Kalwin nie był również reformatorem? Czy podobnie jak od Lutra, nie możemy uczyć się od niego odwagi i gotowości by żyć w zgodzie z tym jak rozumieją Biblię? Przez protestantów kalwin jest tak samo uważany jak Luter.

          Jednak pominąłeś go, bo byłoby zgrzytem, stawiać jako przykład zarówno Kalwina, jak i Servata, w sytuacji gdy Kalwin spalił Servata. Ale podałeś Lutra, a ten całkiem możliwe, że postąpiłby podobnie do Kalwina, gdyby był w jego sytuacji. Stąd mój komentarz i zastanowienie nad sprawą. Jeśli chodzi o sam przykład wiary i odwagi, to nie tylko od reformatorów możemy się uczyć, ale i od samych katolików. Nie wybrałeś jednak ludzi o dowolnych poglądach, którzy mieli tylko wiarę i odwagę, lecz takich, którzy głosili jakieś rzeczy które w jakiś punktach zgadzają się z twoją wiarą. To pokazuje, że nie chodziło o sam przykład odwagi i gorliwości.

          Przepraszam jeśli tymi komentarzami sprawiam kłopot. Niechaj Bóg was strzeże.

          1. Nie sprawiłeś żadnego kłopotu. Mamy po prostu inną ocenę tych spraw i nie wszystko będziemy potrafili uzgodnić. Dla mnie prof. Marian Hillar to żywy człowiek, którego osobiście poznałem i z którym długo pisałem i rozmawiałem na te tematy. Uważam, że na temat wiary i ewolucji pisze i postępuje on zgodnie ze swoimi poglądami, z którymi jednak całkowicie się nie zgadzam. Starałem się przedstawić profesorowi Ewangelię tak, jak ją rozumiem. Moralną ocenę pozostawmy Bogu, który zna ludzkie serca. Ty już podałeś swoją opinię i podstawę dla niej, więc proponuję byśmy do tego akurat tematu nie wracali. Dzięki za dobre życzenia i niech Ciebie także Bóg strzeże i pozwala nam rosnąć duchowo.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *