Ewangelia wg Mateusza 6:19 (Łuk. 12:33-34)
(19): Nie skarbcie sobie skarbów na ziemi, gdzie mól i rdza psuje, i gdzie złodzieje podkopywują i kradną;
(20): Ale sobie skarbcie skarby w niebie, gdzie ani mól ani rdza psuje, i gdzie złodzieje nie podkopywują, ani kradną.
(21): Albowiem gdzie jest skarb wasz, tam jest i serce wasze. [Biblia Gdańska, Mt 6]
„Gromadzenie skarbów”. Wykład wygłoszony przez br. Andrzeja Kaliszczyka na spotkaniu chrześcijańskim w Kiczycach, 8 listopada 2026 r. Spotkanie organizowane przez zbór Pana Jezusa Chrystusa w Katowicach.
Słowa te pochodzą ze słynnego Kazania, które nazwano „Kazaniem na Górze”.
Treść kazania na górze zawiera zestaw mów, które zajmują poczesne miejsce w świadomości chrześcijan i wielu z nich uważa, że te mowy wystarczą, by człowiek, przez stosowanie się do tego nauczania, osiągnął swoje zbawienie.
Piękno tych mów dostrzegają również ludzie niewierzący. Niektórzy z nich twierdzą, że to, co tam jest opisane o naturze człowieka, jest również ich ideałem. I to nie jest dziwne, gdyż kazanie na górze jest bardzo uniwersalne.
Jednym z elementów tych mów jest fragment o nie gromadzeniu doczesnych skarbów.
SKARB – co może być skarbem?
Skarbem jest to, co pragniemy posiadać, doświadczać, co ma dla nas wartość, coś cennego. To, do czego mamy przywiązane swoje uczucia.
Ma to dwa aspekty:
- niematerialny – szczęśliwy dom, rodzina, małżonek, dzieci, przyjaciele – tu lokujemy swoje uczucia i przywiązujemy serca do tego stopnia, że gdy zakłócona jest harmonia wśród tych skarbów, przeżywamy to bardzo mocno;
- materialny – to co ma wartość w świecie materialnym: gotówka/saldo na rachunku w banku, nieruchomości, kruszce, akcje przedsiębiorstw, zapasy zboża oraz liczne stada – zwłaszcza w omawianych czasach biblijnych – wszystko, co uważamy za cenne i dlatego zabiegamy o to.
Już z tego rozróżnienia można zauważyć, że Pan Jezus w swoim kazaniu przedkłada skarby niematerialne nad skarby materialne.
Czy gromadzenie ich jest złe same w sobie?
Znamy przecież wspaniałe postaci starotestamentowe, które były bardzo majętne i jednocześnie odgrywały bardzo pożyteczną rolę w historii ludu Bożego: Abraham, Izaak, Jakub, Hiob, Boaz, Dawid…
W czasach Starego Testamentu dobra materialne były uważane jako przejaw Bożego błogosławieństwa.
5 Moj. 28:1-6
(1): Jeźli pilnie słuchać będziesz głosu Pana, Boga twego, strzegąc i czyniąc wszystkie przykazania jego, które ja dziś przykazuję tobie, tedy cię Pan, Bóg twój, wywyższy nad wszystkie narody ziemi. (2): I przyjdą na cię te wszystkie błogosławieństwa, i trzymać się ciebie będą, jeźli będziesz posłusznym głosu Pana, Boga twego. (3): Błogosławiony będziesz w mieście, błogosławiony będziesz i na polu; (4): Błogosławiony owoc żywota twego, i owoc ziemi twojej, i owoc bydła twego, płód rogatego bydła twego, i trzody drobnego bydła twego (5): (Błogosławiony kosz twój, i dzieża twoja. (6): Błogosławiony będziesz wchodząc, błogosławiony i wychodząc. [Biblia Gdańska, Pwt 28]
5 Moj.8:18
(18): Ale pamiętaj na Pana, Boga twego; bo on dodawa tobie mocy ku nabywaniu bogactw, aby potwierdził przymierza swego, które poprzysiągł ojcom twoim, jako to okazuje dzień dzisiejszy. [Biblia Gdańska, Pwt 8]
Sługa Abrahama o majątku swojego pana (Rdz 24,35):
„Pan bardzo pobłogosławił memu panu, tak że stał się bogaty: dał mu owce, woły, srebro i złoto, sługi i służebnice, wielbłądy i osły.”
Izaak w Gerarze (Rdz 26,12–13):
„(12): Izaak siał w owej ziemi i zebrał w tym roku stokrotne plony, bo Pan mu błogosławił.
(13): I zbogacił się ten mąż, i coraz bardziej się bogacił, tak że stał się bardzo zamożny. [Biblia Warszawska, Rdz 26]
Jakub u Labana (Rdz 30,30):
Jakub przypomina Labanowi: „Niewiele bowiem miałeś, zanim przyszedłem, a teraz wzrosło to niezmiernie, bo Pan ci błogosławił z każdym moim krokiem” (co skutkowało powiększeniem trzód).
Prz 3,9–10:
(9): Czcij Pana darami ze swojego mienia i z pierwocin wszystkich swoich plonów! (10): I będą twoje stodoły wypełnione ponad miarę, a twoje prasy opływać będą w moszcz. [Biblia Warszawska, Prz 3]
Prz 22,4:
„Nagrodą za pokorę i bojaźń Pańską jest bogactwo, szacunek i życie.”
Hi 42,12:
„I Pan pobłogosławił dalsze życie Hioba bardziej niż początek: miał czternaście tysięcy owiec, sześć tysięcy wielbłądów, tysiąc jarzm wołów i tysiąc oślic.”
Tak więc Pan Bóg obiecywał doczesne powodzenie ludziom sprawiedliwym.
Jednak ludzie nie żyli sprawiedliwie, ani w zgodzie z Przymierzem.
Oto kilka problemów, które są związane z bogactwem i niesprawiedliwością w czasach ST:
- bogactwo jako owoc niesprawiedliwego przejmowania nieruchomości
Iz 5:8
(8): Biada wam, którzy przyłączacie dom do domu, a rolę do roli przyczyniacie, tak, że miejsca innym nie staje, jakobyście tylko sami mieszkać mieli na ziemi! [Biblia Gdańska, Iz 5]
- bogacenie się jako skutek oszustwa handlowego: Amos piętnował manipulowanie miarami na miejskich targach:
Am 8:5
(5): wy, którzy powiadacie: „Kiedyż to minie nów księżyca, abyśmy mogli sprzedać swoje zboże, i szabat, abyśmy mogli otworzyć spichrze pełne zboża; abyśmy mogli umniejszać efę, a powiększać sykl, i oszukiwać za pomocą fałszywej wagi; [Biblia Poznańska, Am 8] .
Tak było. A jak miało być:
5 Moj. 25:13
(13): Nie będziesz miał w torbie dwojakich odważników, większego i mniejszego. (14): Nie będziesz miał w domu podwójnej efy, większej i mniejszej. (15): Masz mieć wagę pełną i dokładną, masz mieć efę właściwą i dokładną, aby się przedłużyło twoje życie w kraju, który twój Bóg, Jahwe, daje tobie. (16): Twój Bóg, Jahwe, brzydzi się bowiem każdym, kto dopuszcza się takich rzeczy, kto postępuje nieuczciwie. [Biblia Poznańska, Pwt 25]
- Korupcja sądownictwa: W bramach miast (starożytnych sądach) bogaci kupowali korzystne wyroki, skazując bezbronnych dłużników na niewolę:
„Uciskają sprawiedliwego, biorą okup, a ubogich odpychają w bramie!” (Am 5,12).
- Życie bogaczy w luksusie i znieczulicy
„Piją wino z wielkich czar i namaszczają się najlepszymi olejkami, a nic się nie martwią upadkiem domu Józefa!” (Am 6,4–6).
- Kult pozorny
„Nienawidzę waszych świąt, brzydzę się nimi […] Choćbyście mi składali całopalenia i wasze ofiary z pokarmów, nie przyjmę ich […] Niech raczej sprawiedliwość płynie jak woda, a prawość jak strumień niewysychający!” (Am 5,21–24; por. Iz 1,11–17).
Zatem Stary Testament wprowadza następujące stopniowanie: najpierw sprawiedliwość, prawość, potem sprawiedliwe bogacenie się.
Izaj 33:15
(15): Kto postępuje w sprawiedliwości, kto mówi rzeczy prawe, kto gardzi zyskiem płynącym z ucisku, kto dłoń swą otrząsa, by nie brać darów przekupnych, zatyka swe uszy, by zbrodniczych podszeptów nie słuchać, zamyka swe oczy, by na zło nie patrzeć – (16): ten to zamieszka na wysokościach: twierdze na skałach – to jego obrona! Będzie mu dany chleb własny i wodę będzie miał zapewnioną. [Biblia Poznańska, Iz 33]
A teraz nauka Nowego Testamentu:
Co składało się na rzeczy wartościowe, skarby?
Mat 6:19 (Łuk. 12:33-34)
(19): Nie skarbcie sobie skarbów na ziemi, gdzie mól i rdza psuje, i gdzie złodzieje podkopywują i kradną;
Majątek gromadzono w konkretnych dobrach fizycznych, które dzieliły się na cztery główne kategorie:
- Tkaniny i odzież luksusowa: W starożytności tekstylia stanowiły jedną z głównych lokat kapitału. Ubrania barwione rzadkimi barwnikami (np. purpurą tyryjską pozyskiwaną ze ślimaków morskich, indygo), tkane z cienkiego lnu, bisioru lub wysokogatunkowej wełny, były niezwykle drogie i przekazywane w spadkach. Bogactwo dosłownie nosiło się na sobie lub przechowywano w skrzyniach. To tłumaczy metaforę mola (sēs), który dla ówczesnego zamożnego człowieka był bezpośrednim zagrożeniem utraty fortuny.
- Kruszce, monety i biżuteria:
-
- Srebro i złoto w postaci monet: rzymskich (np. denary), greckich (drachmy, tetradrachmy) oraz lokalnych fenickich (zwłaszcza srebrne szekle tyryjskie, jedyne akceptowane przy podatku świątynnym w Jerozolimie ze względu na wysoką próbę srebra).
-
- Ozdoby: złote i srebrne pierścienie, zausznice, naramienniki, nierzadko wysadzane kamieniami szlachetnymi (karneol, onyks, agat, jaspis). Złoto nie rdzewiało, ale stopy srebra z miedzią lub żelazo ulegały śniedzi i korozji.
- Ziarno, płody rolne – zasoby naturalne (spichrze): W gospodarce agrarnej prawdziwym skarbem były nadwyżki żywności o długim terminie przydatności: ziarno (pszenica, jęczmień), oliwa z oliwek oraz wino. W greckim tekście biblijnym słowo tłumaczone jako „rdza” oznacza dosłownie „zżeranie/pożeranie”. W odniesieniu do spichrzy chodziło o szkodniki magazynowe: wołki zbożowe, gryzonie, pleśń oraz procesy gnilne, które mogły w kilka tygodni zniszczyć zgromadzony kapitał rolnika.
- Nieruchomości i ziemia użytkowa: Winnice, gaje oliwne, działki pod uprawę zbóż oraz same budynki mieszkalne. Domy budowano wówczas w przeważającej mierze z suszonej na słońcu cegły mułowej lub kamienia polnego spojonego gliną. Złodziej nie musiał wyważać zamków (które były prymitywne i rzadkie) – wystarczyło fizycznie przekopać lub rozkuć ścianę (dioryssō), stąd dosłowne określenie „podkopywania”.
Dlaczego następuje zmiana i Nowy Testament uczy by nie gromadzić skarbów?
Ludzie uważający się za chrześcijan bezkrytycznie stosują wypowiedzi Nowego Testamentu do każdego obecnie żyjącego i dziwią się, jak Pan Jezus mógł być taki niepraktyczny. Jednak Pan Jezus był bardzo praktyczny, gdy dawał omawiane zalecenia, co zaraz wykażemy.
Zalecenia Nowego Testamentu są kierowane pierwszorzędnie do Oblubienicy Chrystusa, tych najlepszych z najlepszych, do Kościoła. Dla nich gromadzenie skarbów jest realną przeszkodą w podążaniu do wytyczonego celu. Przeszkód jest oczywiście więcej i innego rodzaju, ale chodzi o to, by było ich jak najmniej, bo wtedy droga jest łatwiejsza.
Pan Jezus nie jest przeciwnikiem kosztownych i pięknych rzeczy. Gdyby był, nigdy nie wypowiedziałby przypowieści o perle lub o skarbie ukrytym w roli.
Pan Jezus jest przeciwnikiem przywiązywania serca do tych rzeczy. Jako najlepszy znawca ludzkiej psychiki wiedział, że posiadanie bogactwa łatwo może prowadzić do pokochania bogactwa i przed tym nas przestrzegał.
Kilka takich przestróg:
Mat. 6: 24
(24): Nikt nie może dwom panom służyć. Bo albo jednego będzie nienawidził, a drugiego – miłował; albo z jednym będzie trzymał, a drugim wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i Mamonie! [Biblia Tysiąclecia V, Mt 6]
Mat 19:
(23): Jezus zaś powiedział do swoich uczniów: Zaprawdę, powiadam wam: Bogatemu trudno będzie wejść do królestwa niebieskiego. (24): Jeszcze raz wam powiadam: Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa niebieskiego. (25): Gdy uczniowie to usłyszeli, bardzo się przerazili i pytali: Któż więc może być zbawiony? (26): Jezus spojrzał na nich i rzekł: U ludzi to niemożliwe, lecz u Boga wszystko jest możliwe. [Biblia Tysiąclecia V, Mt 19]
Łuk.12:15
(15): Powiedział też do nich: Uważajcie i strzeżcie się wszelkiej chciwości, bo nawet gdy ktoś ma [wszystkiego] w nadmiarze, to życie jego nie zależy od jego mienia. [Biblia Tysiąclecia V, Łk 12]
Mat:13:22
(22): Posiane między ciernie oznacza tego, kto słucha słowa, lecz troski doczesne i ułuda bogactwa zagłuszają słowo, tak że zostaje bezowocne. [Biblia Tysiąclecia V, Mt 13]
Apostoł Paweł podobnie nas przestrzega:
1 Tym 6:10
(10): Albowiem korzeń wszystkiego złego jest miłość pieniędzy, których niektórzy pragnąc, pobłądzili od wiary i poprzebijali się wieloma boleściami. (11): Ale ty, człowiecze Boży! chroń się takich rzeczy, a naśladuj sprawiedliwości, pobożności, wiary, miłości, cierpliwości, cichości. [Biblia Gdańska, 1Tm 6]
Czy umiemy być zasobni w dobra tego świata, bez przywiązywania serca to tych przemijających wartości?
Czy potrafimy posiadać dobra tego świata i nie uważać ich za skarb?
Na te pytania każdy odpowie sobie w sercu i niech wyciągnie właściwe wnioski z otrzymanej odpowiedzi.
Mamy zakochać się w pięknie prawdy, w pięknie sprawiedliwości, która jest regułą życia. Mamy zakochać się w pięknych ideach nadchodzącego Królestwa, powszechnego szczęścia i powszechnego braterstwa, powszechnej dobroci. Do tego mamy przywiązać serce i to ma być naszym skarbem. Coś co jest trwałe i nieprzemijające. Coś co sięga daleko w przyszłość i jest w gruncie rzeczy wieczne.
Nasz Pan wiedział, że to co może nas przenieść do Jego królestwa nie polega na przywiązaniu do doczesnych, przemijających rzeczy i dlatego przemawia do naszych sumień: nie przywiązujcie serca do rzeczy, które przeminą, bo stracicie wasze serca, tj. życie wieczne, ponieważ serce podąża za tym, co uważamy za skarb.
Jeśli skarb mamy dobry, to i serca mamy dobre.
Mat 12: 35
(35): Dobry człowiek z dobrego skarbu serca wynosi rzeczy dobre, a zły człowiek ze złego skarbu wynosi rzeczy złe. [Biblia Gdańska, Mt 12]