Z zapisów ewangelicznych wiemy, że w czasie narodzenia Pana Jezusa pasterze przebywali jeszcze w polu wraz ze swymi stadami, i tam też zostali powiadomieni przez Aniołów o tym, że narodził się Mesjasz. Miesiąc grudzień w Palestynie jest miesiącem zimowym; jest to czas deszczów i burz. Pasterze nie mogliby więc w tym czasie przebywać jeszcze w polu ? natomiast w początku października, który jest końcem sezonu letniego, było to możliwe. (obraz – Anton Robert Leinweber)

Tradycyjnie mówi się, że Jezus Chrystus urodził się 25 grudnia. Jak jednak wypowiada się w tej kwestii historia i Biblia? Którego miesiąca i w którym roku przyszedł na świat Zbawiciel?

Już za kilka dni wielu chrześcijan będzie świętować narodziny Jezusa Chrystusa – wielką radość, która będzie udziałem całego ludu (Łukasza 2:10). „Boże Narodzenie”, święto na pamiątkę narodzin Zbawiciela, obchodzone jest w wielu krajach 25 grudnia. Tradycyjnie przyjmuje się, że wydarzenie to miało miejsce w 1 roku przed naszą erą. Dlatego właśnie zamiennie wobec „naszej ery” używa się zwrotu „Roku Pańskiego” (łac. Anno Domini, np. AD 2013).

Obecnie dla historyków i badaczy Biblii jest już jasne, że w rzeczywistości data ta jest niewłaściwa. Świadectwo Słowa Bożego powiązane z nauką wskazuje, że Jezus Chrystus urodził się około 1 października 2 roku p.n.e. (Polecamy także także artykuł o tym, w jaki sposób naukowcy wykorzystują zjawisko zaćmienia księżyca oraz Biblię przy obliczaniu daty śmierci Jezusa)

Kiedy urodził się Jezus

Pismo Święte nie podaje dokładnej daty narodzin Chrystusa, ani początku jego misji. Mówi natomiast dokładnie o początku działalności tego, który zapowiadał przyjście Jezusa Chrystusa – Jana Chrzciciela – Było to w piętnastym roku rządów Tyberiusza Cezara. Gdy Poncjusz Piłat był namiestnikiem Judei, Herod tetrarchą Galilei, brat jego Filip tetrarchą Iturei i kraju Trachonu, Lizaniasz tetrarchą Abileny; za najwyższych kapłanów Annasza i Kajfasza skierowane zostało słowo Boże do Jana, syna Zachariasza, na pustyni – Łukasza 3:1-2.

Misja Jana Chrzciciela rozpoczęła się w piętnastym roku panowania cesarza Tyberiusza. Historia podaje nam, że Tyberiusz rozpoczął swoje panowanie 19 sierpnia 14 r. n.e. Piętnasty rok jego panowania przypada na 29 r. n.e. Jan Chrzciciel miał wówczas 30 lat, bo wtedy według Zakonu stał się pełnoletni – zdolny do specjalnej służby Bogu.

„Od tego, który ma trzydzieści lat i wyżej, i aż do tego, co ma pięćdziesiąt lat, którzy będąc sposobnymi do tej pracy, mogliby odprawować posługę w namiocie zgromadzenia” – 4 Mojżeszowa 4:3. Potwierdza to również fakt, że Pan Jezus rozpoczął swoją misję również mając trzydzieści lat. „A Jezus poczynał być jakoby w trzydziestu latach, będąc (jako mniemano) synem Józefa, syna Helego” – Łukasza 3:23.

Potwierdzeń dla daty około 1 października 2 r. p.n.e. dostarcza również astronomia. Ciekawe są m.in. badania Jerzego Rafalskiego, pracownika planetarium w Toruniu (kliknij obrazek, aby dowiedzieć się więcej)

Słowo Boże podaje, że Jezus Chrystus był młodszy od Jana Chrzciciela o sześć miesięcy: „Także Elżbieta, krewna twoja, mimo swej starości, poczęła jeszcze syna i ta, która uchodzi za bezpłodną jest w szóstym miesiącu” – Łukasza 1:36.

Tak więc i Jezus Chrystus swoją misję rozpoczął sześć miesięcy po Janie Chrzcicielu, mając lat trzydzieści. Odliczając od roku 29 n.e. trzydzieści lat, otrzymamy rok 2 p.n.e. jako rok narodzin Jezusa Chrystusa.

Znamy dokładnie dzień śmierci Naszego Pana; był to piątek – 14 nisan. Piątek wypadał 14 nisan, jak wskazują tablice astronomiczne w roku 30 lub 33 n.e. Zgodnie z opisami ewangelistów misja Jezusa na pewno była dłuższa niż okres jednego roku, co wyklucza rok 30 jako rok Jego śmierci.

Rok 33 najbardziej odpowiada jako rok śmierci Jezusa, gdyż wówczas jego misja, zgodnie z proroctwem Daniela, trwała trzy i pół roku. „Wszakże zmocni przymierze wielom ich w tygodniu ostatnim; a w połowie onego tygodnia uczyni koniec ofierze palonej i ofierze śniednej, a przez wojsko obrzydliwe pustoszyciel przyjdzie, i aż do skończenia naznaczonego wyleje się spustoszenie na tego, który ma być spustoszony” – Daniela 9:27. W proroctwie tym stosuje się podaną przez Boga miarę: „dzień za rok” (Ezechiela 4:6).

Odliczając trzydzieści trzy i pół roku od 14 nisan (marca/kwietnia) 33 r. n.e. (daty śmierci Jezusa), otrzymamy datę narodzin Jezusa na przełomie września i października 2 r. p.n.e.

Podejście do świąt Narodzenia Pańskiego

Nasze podejście do świąt związanych z narodzinami Jezusa dobrze wyraża autor „Codziennej niebiańskiej manny” (oto jego komentarz do wersetu na dzień 25 grudnia):

Nie możemy zgodzić się, że jest to właściwy dzień obchodzenia urodzin naszego drogiego Zbawiciela, lecz musimy jednoznacznie stwierdzić, że narodzenie to miało miejsce około 1 października (Wykłady Pisma Świętego, Tom II, str. 55-63). Skoro jednak Pan nie wyraził pragnienia, byśmy obchodzili Jego narodziny, nie ma znaczenia, w jakim dniu to tak ważne dla wszystkich wydarzenie jest obchodzone. W tym tak powszechnie świętowanym dniu możemy przyłączyć się do tych wszystkich, których serce pała miłością i oceną dla Boga i Zbawiciela. Zwyczaj wzajemnego obdarowywania się w tym czasie drobnymi upominkami wydaje się być szczególnie stosowny. Bóg jest Dawcą wszelkiego dobrego i doskonałego daru. Bóg stale udziela, a my stale od Niego otrzymujemy. Wśród wszystkich Jego darów największą wartość ma dla nas jednak Dar Jego Syna, by stał się naszym Odkupicielem.

Łączymy się ze wszystkimi, którzy chcą skorzystać z ostatnich dni grudnia, aby spojrzeć na Zbawiciela i oddać mu cześć. Jak wspaniały był początek Jego misji, której ostatecznym celem było złożenie okupu za wszystkich. Jak wielkie dzieło rozpocznie, gdy przybliży się na ziemi Jego Królestwo!

Więcej na temat daty narodzin Jezusa Chrystusa oraz zbliżającego się Królestwa Bożego (Mateusza 6:10) dowiesz się z książki Charlesa Taze Russella pt. Nadszedł czas.

***

Interesujący wykład na temat narodzin Pana Jezusa – Syn nam jest dany! –

Nagranie ze spotkania na Zoomie, 28 marca 2021:

Konspekt wykładu: 

Jan Chrzciciel

W Piśmie św znajdują się przykłady wspaniałych ludzi. Ludzi, którzy dla wrażliwych chrześcijan stawali się milowymi kamieniami w ich własnej wędrówce. Biblia ukazuje ich jako bohaterów i niezłomnych czynicieli sprawiedliwości Bożej. Jednym z nich jest Jan Chrzciciel, któremu poświęcimy tę lekcję.

Zwiastowanie narodzin Jana:
Było zaledwie kilku znamienitych mężów, których przyjście na świat zostało poprzedzone zwiastowaniem:
Izaak, Pan Jezus oraz Jan Chrzciciel.
Anioł Gabriel zapowiedział Zachariaszowi, że stanie się ojcem dziecka, które gdy dorośnie, nawróci do Boga wielu Żydów.
Łuk. 1:5 – 25.

Narodzenie Jana:
Łuk. 1:57-80.

O wczesnych latach Jana nic nie wiadomo, poza tym, że przebywał na pustyni. Tam dorastał i czekał na powołanie Boże.

Misja Jana – początek działalności:
Następne informacje o Janie dotyczą rozpoczęcia misyjnej działalności.
Łuk. 3 – umiejscawia w czasie publiczne pojawienie się Jana.
Tyberiusz – cesarz, 15 rok panowania
Piłat – starosta Judzki
Herod Tetrarcha, Herod Antypas – Galilea – syn Heroda Wlk., tego, który kazał wygubić dzieci w Betlejemie.
Filip Tetrarcha Itruei – brat Heroda Antypasa
Chronologiczny szczegół – pozwala wyznaczyć czas rozpoczęcia misji Jezusa.

Misja Jana – zwiastun Mesjasza:
Ewangelia Marka zaczyna się od opisu misji Jana Chrzciciela:
Marek 1:1-8.
Jan Chrzciciel był ascetą i prowadził surowy tryb życia. W tamtych czasach tacy ludzie zyskiwali szacunek. Uchodzili często za proroków lub Bożych posłańców.
Jan był surowy i radykalny w swoich kazaniach. Używał zdecydowanego języka i nie szedł na żadne kompromisy ani z ludem, ani z uczonymi, ani z królami.

Jan. 1:6-8
6. Był człowiek posłany od Boga, któremu imię było Jan.
7. Ten przyszedł na świadectwo, aby świadczył o tej światłości, aby przezeń wszyscy uwierzyli.
8. Nie byłci on tą światłością, ale przyszedł, aby świadczył o tej światłości.
(BG)

Ludzie garnęli się do niego. Zwłaszcza niższe sfery. Prości ludzie potrzebują szczerości, sprawiedliwości i prawdy. Czuli, że są grzesznikami, a kazania Jana dawały im szansę na zrzucenie z siebie ciężaru grzechu.

Mowy Jana wzbudzały wielki oddźwięk. Wielu uważało go za Mesjasza, co wzbudziło lęk faryzeuszy.
Łuk. 3:15
15. A gdy lud oczekiwał, i myślili wszyscy w sercach swych o Janie, jeśliby snać on nie był Chrystusem,
(BG)

Wysłali do niego posłańców, by dowiedzieć się za kogo on sam się uważa.
Jan. 1:19-28
Uzyskali pewność, że nie jest Mesjaszem.

Jezus chrzci się u Jana:
Następnego dnia nad Jordan przyszedł Pan Jezus.
Jan. 1:29.
Dochodzi do spotkania tych dwóch mężów Bożych.
Mat. 3:13-15.
Dlaczego Pan Jezus został ochrzczony przez Jana? Przecież Jan chrzcił na odpuszczenie grzechów.

Przez pewien czas działali jednocześnie na rzecz Izraela. W bardzo krótkim czasie Jan zyskał wielkie wpływy wśród prostych ludzi.
Na czym polegał sens jego misji? Nawracał ludzi do posłuszeństwa ich Przymierzu. Wielu pobudził do pokuty, odwracając ich życie, pobudzając do wierności Bogu. Chrzest Janowy był znakiem zewnętrznym powrotu zbłąkanego Żyda do jedności z Prawem Przymierza. W ten sposób miał przygotować swój naród na przyjęcie Mesjasza – „Eliasz wpierw przyjdzie i naprawi wszystko”.

Opinia Mateusza o relacji Heroda i Jana:
Jego działalność imponowała w jakiś sposób samemu Herodowi, który uważał Jana za proroka Bożego.
Mar. 6:20
20. Albowiem Herod obawiał się Jana, wiedząc, iż był mężem sprawiedliwym i świętym; i oglądał się nań, i słuchając go, wiele czynił i rad go słuchał.
(BG)

Jan uwięziony:
Jednak bezkompromisowa postawa Jana sprowadziła na niego prześladowanie. Herod wtrącił go do więzienia, w którym przebywał przez pewien czas. Jan strofował publicznie Heroda za jego nielegalny związek z kobietą, która była żoną jego brata. Miała na imię Herodiada. Ona odeszła od swego legalnego męża i żyła z Herodem. Jan piętnował ten układ, przez co naraził się Herodiadzie, któranamawiała Heroda, by ten zgładził Jana Chrzciciela.
Mat. 14:5
5. Ale gdy go on chciał zabić, bał się ludu: albowiem go za proroka mieli.

Mat 4:12
Mat 11:2 – Jan w więzieniu dowiaduje się o dokonaniach Pana
(BG)

Jan – wątpliwości co do Jezusa:
Gdy Jan został uwięziony, Pan Jezus odszedł z Judei do Galilei i tam rozwijał swoją ewangelizacyjną pracę. Dokonał wielu cudów i niepojętych rzeczy.
Jan wysłał swoich uczniów, by zapytali Pana, czy jest Mesjaszem. Dlaczego Jan miał takie wątpliwości? Prawdopodobnie nie rozumiał dobrze celu pierwszego przyjścia Mesjasza. Chyba sądził, podobnie jak cały naród, że Mesjasz obwoła się królem i od razu założy królestwo, na wzór królestw tego świata. Tymczasem Pan działał w inny sposób. Stał się kaznodzieją głoszącym królestwo Boże.

Mat. 11:2-6
2. A Jan usłyszawszy w więzieniu o uczynkach Chrystusowych, posławszy dwóch z uczniów swoich,
3. Rzekł mu: Tyżeś jest on, który ma przyjść, czyli inszego czekać mamy?
4. A odpowiadając Jezus, rzekł im: Szedłszy, oznajmijcie Janowi, co słyszycie i widzicie.
5. Ślepi widzą, a chromi chodzą, trędowaci biorą oczyszczenie, a głusi słyszą, umarli zmartwychwstają, i ubogim Ewangielija opowiadana bywa;
6. A błogosławiony jest, który się nie zgorszy ze mnie.
Tymi słowami Pan Jezus upewnił Jana o swoim mesjaństwie. Zwrócił mu uwagę, że działa jak Mesjasz, wypełniając mesjańskie proroctwa.
(BG)

Świadectwo Jezusa o Janie Chrzcicielu:
Mat. 11:7-15
7. A gdy oni odeszli, począł Jezus mówić do ludu o Janie: Coście wyszli na puszczę widzieć? Izali trzcinę chwiejącą się od wiatru?
8. Ale coście wyszli widzieć? Izali człowieka w miękkie szaty obleczonego? oto którzy miękkie szaty noszą, w domach królewskich są.
9. Ale coście wyszli widzieć? Izali proroka? zaiste powiadam wam, i więcej niż proroka.
10. Boć ten jest, o którym napisano: Oto ja posyłam Anioła mego przed obliczem twojem, który zgotuje drogę twoję przed tobą.
11. Zaprawdę powiadam wam: Nie powstał z tych, którzy się z niewiast rodzą, większy nad Jana Chrzciciela; ale który jest najmniejszym w królestwie niebieskiem, większy jest, niżeli on.
12. A ode dni Jana Chrzciciela aż dotąd królestwo niebieskie gwałt cierpi, a gwałtownicy porywają je.
13. Bo wszyscy prorocy i zakon aż do Jana prorokowali.
14. A jeźli chcecie przyjąć, onci jest Elijasz, który miał [ma] przyjść.
15. Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
(BG)

Ludzie musieli być poruszeni takim świadectwem.
Pan Jezus wyraźnie zastosował proroctwo Iz 40 oraz Malachiasza 3 i 4 do osoby Jana Chrzciciela. Słysząc takie słowa mieli przekonanie, że na ich oczach realizuje się Boży plan, gdyż wypełnia się Pismo św.
Łuk. 7:29-30
29. Tedy wszystek lud słysząc to, i celnicy, wielbili Boga, będąc ochrzczeni chrztem Janowym.
30. Ale Faryzeuszowie i zakonnicy pogardzili radą Bożą sami przeciwko sobie, nie będąc ochrzczeni od niego.
(BG)

Pan Jezus zapewne wiedział, że Jan zostanie w tym więzieniu wkrótce zabity.

Śmierć Jana:
Prorok zakończył życie w wyniku zemsty mściwej kobiety.
Mar. 6:17-28.

Podsumowanie misji Jana:
Czy skutecznie wypełnił powierzone mu zadanie?
O, tak! Rozbudził duchowe życie narodu izraelskiego. Uczulił ich na grzech i wykazał potrzebę nawrócenia. Wielkie rzesze ludzi skorzystało z jego chrztu, nawracając się i robiąc duży krok w stronę przyjęcia Mesjasza.

Sam Pan Jezus uznaje go za Eliasza, który był przepowiedziany w Piśmie:
Mat 17:10 – Pan Jezus o misji Jana:
(10): I pytali go uczniowie jego, mówiąc: Cóż tedy nauczeni w Piśmie powiadają, że ma Elijasz pierwej przyjść? (11): A Jezus odpowiadając, rzekł im: Elijaszci pierwej przyjdzie i naprawi wszystko; (12): Ale wam powiadam: Iż Elijasz już przyszedł, wszakże nie poznali go, ale uczynili mu, cokolwiek chcieli; takci i Syn człowieczy ma ucierpieć od nich. (13): Tedy zrozumieli uczniowie, że o Janie Chrzcicielu mówił do nich. [Biblia Gdańska, Mt 17]
Można określić go jako wiernego przyjaciela oblubieńca, który zabiegał na rzecz oblubieńca o względy oblubienicy.
Tak właśnie czynił Jan. Zachęcał wszystkich do nawrócenia i wskazywał, że tuż za nim idzie oblubieniec. Lojalny i wierny przyjaciel, aż do śmierci. Wykonał to, co mu Bóg powierzył.
Jn 3:28-30
28. Wy sami jesteście mi świadkami, że powiedziałem: Ja nie jestem Mesjaszem, ale zostałem przed Nim posłany.
29. Ten, kto ma oblubienicę, jest oblubieńcem; a przyjaciel oblubieńca, który stoi i słucha go, doznaje najwyższej radości na głos oblubieńca. Ta zaś moja radość doszła do szczytu.
30. Potrzeba, by On wzrastał, a ja się umniejszał.
(BT)

„Między narodzonymi z niewiast nie powstał większy od Jana Chrzciciela. Lecz najmniejszy w królestwie niebieskim większy jest niż on.” – słowa Pana Jezusa z Ew. Mateusza 11:11 mówią sporą nie tylko o samym Janie Chrzcicielu, a też wszystkich świętych Starego Testamentu.

Czy święci Starego Testamentu tacy jak Abraham, Izaak i inni wejdą w skład „maluczkiego stadka” czyli kościoła Bożego? – zapytał nas jeden ze słuchaczy serii wykładów pt. „Boski plan zbawienia”.

Szczególny rozdział Biblii, który mówi o różnych świętych Starego Testamentu to 11. rozdział Listu do Hebrajczyków. Ludzie ci są tam nazwani „przodkami [którzy] otrzymali świadectwo” (werset 2), a w wersecie 38 apostoł Paweł opisał ich jako tych, których „świat nie był godzien”.

Czasami nazywamy ich z tego powodu Starożytnymi Godnymi, a czasami Starożytnymi Świętymi (lub świętymi Starego Testamentu).

Długa lista tych osób z imionami i dokonaniami podana jest w wersetach 4-32. O innych, choć nie z imienia, mówią wersety 33-40. Byli oni bohaterami wiary przed przyjściem Chrystusa. Bóg używał ich jako swoich przedstawicieli, sług i świadków w tamtych czasach, a przez niektórych z nich podał księgi Starego Testamentu.

Choć o tym nie wiedzieli, w różnych wydarzeniach życia, Bóg używał ich także do podania wielu obrazów na przyszły czas. Wiemy choćby z Listu do Galatów, że Abraham i jego żony symbolizowały Boga i jego przymierza, a Izaak stał się obrazem, typem lub zapowiedzią Chrystusa.

Żyjąc przed śmiercią Jezusa, nie mogli się oni stać synami Boga i współdziedzicami Chrystusa (por. Jana 1:12-13; Rzymian 8:17; Galatów 4:3-5). Jednak dzięki usprawiedliwieniu z wiary otrzymali przywilej stania się „sługami” oraz „przyjaciółmi” Boga (por. Hebrajczyków 3:5, Jakuba 2:23).

Bóg nie zaoferował im przywileju zostania królami z Jezusem i uczestnikami jego niebiańskiej natury, ponieważ obietnice takie po raz pierwszy zostały dane dopiero ze śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa (por. 1 Piotra 1:10-12, Hebrajczyków 2:3-4, Łukasza 16:16). Jezus był pierwszym spośród tych królów (Hebrajczyków 6:20; 12:1-2) i dlatego Starożytni Godni jako żyjący przed Nim nie mogli uczestniczyć w tym niebiańskim powołaniu (Hebrajczyków 3:1, Filipian 3:14).

Jan Chrzciciel, który zmarł przed śmiercią Jezusa, był ostatnim z tej grupy. Jezus zapewnił nas, że Jan nie będzie należał do „maluczkiego stadka”, przyszłych królów i kapłanów: powiedział, że najmniejszy w Królestwie niebiańskim (lub inaczej: najmniejszy spośród przyszłych królów) będzie większy od Jana, co oczywiście oznacza, że Jan nie będzie należał do tego grona (por. Mateusza 11:11).

Tylko „maluczkie stadko” naśladowców Jezusa stanie się Jego „ciałem”, kościołem Bożym i przyszłymi „królami” oraz „kapłanami” świata wraz z Nim. To jednak nie znaczy, że Bóg nie widział wierności świętych Starego Testamentu czy kogokolwiek innego. Wszyscy wierni zostaną przez Niego szczodrze i sprawiedliwie nagrodzeni.

Nagroda wiernych Starożytnych Godnych będzie więc niższa od nagrody „maluczkiego stadka” (por. Hebrajczyków 11:38-40). Będą oni jednak mieli uczestnictwo w „lepszym zmartwychwstaniu” od zmartwychwstania reszty świata (por. Hebrajczyków 11:35), będzie to także zmartwychwstanie „sprawiedliwych” (por. Jana 5:29).

Choć nie staną się oni niebiańskimi „królami” i „kapłanami” z Jezusem (por. Objawienie 20:6), to jednak otrzymają stanowiska książąt postanowionych na całej ziemi (por. Psalm 45:17, Izajasza 31:1), będą panować jako „sędziowie” i „nauczyciele” dla reszty świata (por. Izajasza 1:26-27).

Psalm 45 nabiera znaczenia w tej sprawie, gdy przypomnimy sobie, że król Dawid z jednego punktu widzenia był ojcem lub przodkiem Mesjasza, a z drugiego to Mesjasz (nasz Pan Jezus Chrystus) udzieli jemu życia wiecznego i stanie się „ojcem wieczności” dla niego. Inaczej mówiąc: ci, którzy byli dla Mesjasza „przodkami” lub „ojcami”, będą dla niego „synami”; będą mu zawdzięczać życie i to On ustanowi ich książętami oraz nauczycielami całej ludzkości.

Myślimy, że różne proroctwa nazywają tych świętych Starego Testamentu „starcami” lub „radą starszych”. Na przykład: Księga Izajasza 24:23, Psalm 107:32, a jeśli dobrze rozumiemy ten fragment to także Księga Joela 3:1* (lub 2:28 w innych przekładach). Według tego ostatniego fragmentu „starcy” mają „miewać sny” – mogłoby to więc znaczyć uzyskiwanie przez nich specjalnych objawień z niebiańskiej części Królestwa Bożego.
[* zdajemy sobie sprawę, że pierwsze wypełnienie tego proroctwa miało miejsce w dniu Zesłania Ducha Świętego; spodziewamy się jednak jego szerszego wypełnienia, na wielką skalę, w tysiącletnim królestwie Chrystusa]

Po dalsze szczegóły na ten temat odsyłamy także do prezentacji pt. Dolina Bożych gór. Nie uważamy samych siebie za nieomylnych i oczywiście zachęcamy do dzielenia się pytaniami i przemyśleniami na ten oraz inne tematy. Oby kochający Bóg wszystkim nam błogosławił w poznawaniu i praktykowaniu Jego Słowa w tym kolejnym roku!

Św. Paweł napisał w jednym miejscu: „Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej, jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego.” (1 Kor 2:2) Gdzie indziej napisał, że cały Stary Testament w obrazach, symbolach mówi tak naprawdę o Jezusie (Kol. 2:17). Dlaczego jest On taki ważny? Dlaczego Jezus powiedział o sobie, że jest ?Drogą, Prawdą i Życiem?? Co znaczą słowa, które wypowiedział o Nim Jan Chrzciciel? „Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata” (Jana 1:29)? Jak Jezus może zgładzić nasze grzechy? Dlaczego Jan porównał go do baranka? Mógł przecież użyć tak wielu innych słów.