Podczas rozmowy z Piłatem, po aresztowaniu w Getsemane, Jezus zapewnia: „Moje królestwo nie jest z tego świata. Gdyby moje królestwo było z tego świata, to moi słudzy walczyliby, abym nie został wydany Żydom” (Ewangelia wg Jana 18:36). Ta wskazówka o gotowości do walki jest wzmocniona w bardzo symbolicznej Księdze Objawienia wg św. Jana (19:11-16 itp.). W rzeczywistości kościół Chrystusowy jest często opisywany w literaturze chrześcijańskiej jako „kościół walczący”, a wśród tradycyjnych pieśni są takie jak: „Do boju w imię krzyża” i „Chrystusowi, hej, żołnierze”. Te figury stylistyczne obrażają niektóre współczesne kościoły i pieśni tego rodzaju znikają z ich śpiewników.

W czasie Wieku Ewangelii królestwo Jezusa nie istniało jako widzialna organizacja, ale działało w sensie duchowym; było reprezentowane przez obecność na ziemi i służbę pojedynczych naśladowców Chrystusa, tych, którzy starali się iść Jego śladami i z których składa się wybrany Kościół.

Ten „Kościół” nie był jedną wybraną denominacją lub grupą religijną, która byłaby zlokalizowana w jakimś jednym, konkretnym miejscu. W ogóle nie była to ziemska instytucja i nie miała korzeni w królestwach tego świata.

Dlatego też „wojna” tego Kościoła była symboliczna i odnosiła się do przezwyciężania grzechu i samolubstwa w każdej osobie należącej do tej grupy. Oni nie mogli „walczyć” o ten doczesny świat, bo nie mieli w tym żadnego interesu (ich Królestwo nie było z tego świata). Apostoł Paweł podkreślał, że bronią Kościoła nie jest drewno i stal, ani żaden inny materiał (2 List do Koryntian 10:3-4): „Bo chociaż żyjemy w ciele, nie walczymy cielesnymi środkami. Gdyż oręż nasz, którym walczymy, nie jest cielesny”.

Dumny świat

Potężne rządy często twierdziły i twierdzą do dzisiaj, że działają jako szczególni przedstawiciele Boga. W historii nowożynej Imperium Brytyjskie i Imperium Amerykańskie dawały do zrozumienia, że mają Boskie prawo do podboju i rządzenia, każde na swój własny sposób. Pod tym względem wzorowali się pewnie na starożytnym Izraelu i jego ekspansji, choć Bóg Jahwe tylko ówczesnym Żydów nakazał pokonanie kananejskich plemion (nie wybrał żadnego innego narodu ani rządu).

To prawda, że Bóg opatrznościowo umacniał pewne pogańskie władze na przestrzeni wieków, by wprowadzić w życie pewne ograniczone elementy swojego planu – szczególnie te odnoszące się do ratowania i wyzwalania narodu żydowskiego. Jednak Jezus nie jest po stronie żadnego kraju ani sojuszu tego świata i nie upoważnił członków swojego Kościoła do udziału w działaniach zbrojnych ani do błogosławienia broni i namawiania ludzi do angażowania się w wojnę. Pod tym względem wyznawcy Jezusa powinni dążyć do pokoju.

Wojny i przemoc we wszystkich formach przeminą, kiedy przez tysiącletnie Królestwo Chrystusa na całym świecie zapanuje pokój, ale to należy jeszcze do przyszłości. Nie będzie to tylko królestwo duchowe, „wirtualne”, ale realna władza na ziemi. Kiedy Jezus Chrystus ogłosi pokój narodom, „przekują swoje miecze na lemiesze”, ludzie przestaną używać energii i technologii na zniszczenie, a zaczną ich używać tak, by mogły służyć na wieki w dobrym celu (Księga Zachariasza 9:9-10; Księga Micheasza 4:1-5, [1]).

„Jest inny kraj, o którym usłyszałem dawno temu,
Najlepsza ojczyzna dla tych, którzy ją kochają,
najwspanialsza dla tych, którzy o niej wiedzą.
Nie można policzyć jej armii, nie można zobaczyć jej Króla,
Jest fortecą wiernych serc, a jej dumą jest cierpienie.
I dusza po duszy, po cichu rozszerzają się jej świetlane granice,
A jej drogi to drogi łagodności, a wszystkie jej ścieżki to ścieżki pokoju.”
– Sir Cecil Arthur Spring-Rice (1859-1918)

_____
Źródło: „Jesus and war”, UK Bible Students, styczeń 2012.

[1] Zachariasza 9:9-10 – „Raduj się wielce, córko Syjonu! Wykrzykuj, córko Jerozolimy! Oto twój Król przychodzi do ciebie – sprawiedliwy i zwycięski. On jest pokorny i siedzi na ośle, na oślęciu, źrebięciu oślicy. I zniszczę rydwan z Efraima i konia z Jerozolimy, i zostanie złamany łuk wojenny. I ogłosi on pokój narodom, a Jego władza będzie sięgać od morza do morza i od rzeki aż po krańce ziemi.”

Micheasza 4:1-5 – „Stanie się na końcu czasów, że stać będzie mocno góra świątyni Pańskiej na szczytach gór i wystrzeli ponad pagórki. I popłyną do niej narody. Mnogie ludy pójdą i powiedzą: Chodźcie, wstąpmy na górę Pańską, do świątyni Boga Jakuba. Niech nas nauczy dróg swoich, byśmy kroczyli Jego ścieżkami, bo Prawo pochodzi z Syjonu i słowo Pańskie – z Jeruzalem. On będzie rozjemcą między licznymi ludami i wyda wyroki na narody potężne, dalekie; wtedy swe miecze przekują na lemiesze, a swoje włócznie na sierpy. Naród przeciwko narodowi nie podniesie miecza, nie będą się więcej zaprawiać do wojny, lecz każdy będzie siadywał pod swą winoroślą i pod swoim figowcem; i nikt nie będzie [ich] niepokoił, bo usta Pana Zastępów przemówiły. Choćby wszystkie ludy występowały, każdy w imię swego boga, my jednak występować będziemy w imię Pana, Boga naszego, zawsze i na wieki.”

List Redakcji St. Paul Enterprise

W liście przeczytanym ostatnio w Zborze filadelfijskim pielgrzym, brat Barton relacjonuje bardzo interesujacy incydent z wojny w Europie, jaki opowiedziano mu, gdy goscil w Chicago.
Pewien brat z Austrii, powolany do słuzby w armii, zdecydował, ze jeśli znajdzie sie na froncie, bedzie raczej strzelał w powietrze, niz miałby być winny krwi jakiegokolwiek człowieka. Brat ten uczynil tak, a później, gdy padł rozkaz, by ruszyć z bagnetami, biegł naprzod z bagnetem skierowanym w niebo, zamiast w strone piersi wroga.
Wyobraźcie sobie, jakie bylo jego zdziwienie, gdy żołnierz rosyjski, na ktorego nacierał, robil to samo. Zamiast bezradnie uderzyć w rosyjską stał, natrafił na człowieka, który niewzruszenie trzymał pionowo swój karabin, bagnet kierując w stronę chmur.

Gdy brat podszedł bliżej, zrozumiał przyczynę. Òw rosyjski żołnierz miał spinkę z krzyżem i koroną, czyli symbol Miedzynarodowego Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego, emblemat duchowego braterstwa, które wykracza poza wszelkie geograficzne czy narodowe powiązania.

Brat z Austrii nie znał rosyjskiego, ale mial fotografię brata Russella w kieszeni munduru. Pospiesznie ja wyjał i trzymał ją przed rosyjskim żołnierzem, i tam, pośrodku bitwy, w zgiełku i zamieszaniu, tych dwóch ludzi, którzy tak przedziwnie sie spotkali, uścisnelo sobie dłonie.

Żaden nie rozumiał ani nie mówił obcym językiem, językiem cielesnym, ale obaj znali i rozumieli ów międzynarodowy, uniwersalny język ducha świętego, język miłości.

______
Z książki „Echa Pielgrzyma”, B.H. Barton

Zdjęcie: Valerie i R.E. Armstrong, TP 1995, str. 57

W 2016 pojawiła się – wciąż dostępna – książka o brytyjskich Międzynarodowych Badaczach Pisma Świętego, a dokładnie o ich sprzeciwie wobec wojny (chodzi o I wojnę światową). Jest wynikiem piętnastoletnich gruntownych badań tematu przez jednego z brytyjskich historyków i naukowców*.

Autor dowodzi i wnioskuje, że stosunek władz państwowych do tych ludzi był wielką pomyłką i niezrozumieniem, wynikającym głównie z uprzedzenia, że są oni fanatycznymi pacyfistami jak kwakrzy lub socjaliści. Analiza dokumentów ujawniających ich intencje, oraz zajmowanego przez studentów biblijnych stanowiska, nie tylko w tej jednej, ale w ogólnym ich stosunku do państwa, praw państwowych i społeczeństwa obywatelskiego, prowadzi autora do wniosku, że należeli do najbardziej przykładnych, wzorowych i posłusznych obywateli, przejawiających najbardziej patriotyczne postawy, i że powinni być w pełni uznani za takich, mimo, że odmawiali wziąć broń do ręki.

„Historia odwagi, wiary, tragedii i triumfu.” – jak opisują komentatorzy książki – „Książka ta jest niezbędną lekturą dla wykładowców i badaczy I wojny światowej, a zwłaszcza dla tych, którzy interesują się kwestią sprzeciwu sumienia, mniejszości religijnych i sprzeciwu wobec wojny, i którzy chcą wyjść poza zakres standardowych prac, które zdominowały ten temat w ostatnim stuleciu.”

Wyjaśniająco dodam, że w tamtym czasie (1914-1918) brytyjscy Badacze Pisma Świętego, odmawiali służby wojskowej ze względu na sumienie. Jedną z takich osób był brat Ronald Edgar Armstrong, mający wówczas 20 lat, i jego 18-letni brat – Cyryl. Obaj – podobnie jak wielu innych braci – w wyniku owej odmowy trafiło do więzienia. (Na załączonym zdjęciu z książki w komentarzu, w/w wymienieni są pod nr 8 i 9)

A tu wspomniana część zamieszczonej w książce listy osób odmawiających służby wojskowej ze względu na przekonania. Brat Armstrong i jego brat Cyryl, wymienieni pod nr 8 i 9.

Nawiasem mówiąc, bratu Armstrongowi (i braciom brytyjskim) zawdzięczamy między innymi ideę i sposób zorganizowania zebrań domowych, które tak bardzo pomogły nam w przeżyciach minionych lat (po roku 2014).

Na koniec, fragment wspomnienia o bracie Armstrongu (z TP 1995 str. 56), który żył ponad 99 lat, służąc Bogu Prawdzie i braciom przez 80 lat:

„BRAT Ronald E. Armstrong urodził się w Londynie w 1896 roku i w czasie swojej młodości był lojalnym członkiem kościoła anglikańskiego. Jego żywe interesowanie się Biblią doprowadziło go do słuchania licznych z ówczesnych wielkich kaznodziejów i ostatecznie uczestniczył w spotkaniu, na którym prezentowano Fotodramę Stworzenia w londyńskiej Opera House w sierpniu 1914 roku. W rezultacie poznał Boski Plan i opuścił kościół anglikański, by uczestniczyć w zgromadzeniu londyńskiego Przybytku (wówczas miejscu spotkań braci i sióstr).

Jego postawa, jako człowieka uchylającego się od służby w wojsku ze względów religijnych podczas pierwszej części wojny światowej, doprowadziła do utracenia przez niego pracy, przyszłej kariery w bankowości, uwięzienia w Wormwood Scrubbs i innych ośrodkach aresztanckich oraz częstego wykonywania prac służebnych. Po przewiezieniu go do północnej Anglii mógł spotykać się z braćmi w różnych miastach w tamtym rejonie i w krótkim czasie wybrano go na lokalnego starszego. W zamieszaniu jakie nastąpiło po śmierci pastora Russella, gdy powstało wiele podziałów i nowych grup badaczy Biblii, brat Armstrong nadal pozostał gorliwy w studiowaniu prawdy i ostatecznie został nagrodzony dzięki entuzjazmowi pewnych braci walijskich, którzy zaznajomili go z naukami br. Johsona. Radował się, gdy otrzymywał odpowiedzi na liczne kłopotliwe zagadnienia osaczające braci w tym czasie i wiernie podtrzymywał prawdę epifaniczną, często w obliczu licznych sprzeciwów i prześladowań.

Siostra Eunice, jego żona, lojalnie go podtrzymywała w tej pracy dla prawdy i w wysiłkach zapracowania na życie w ciężkich czasach. Nie mógł znaleźć odpowiedniej pracy z powodu zapisu o jego przekonaniach religijnych. Zamieszkał więc w Hyde, prowadząc na początku mały hotelik a później piekarnię. Przez te wszystkie lata wielu braci korzystało z ich gościnności, między innymi również pastorzy Paul S.L. Johnson i Raymond G. Jolly.

Kiedy wybuchła wojna światowa, w swej drugiej części, wielu braci, którzy odeszli od prawdy, okazało ponowne zainteresowanie. Mianowany ewangelistą przez br. Johnsona, br. Armstrong wykonał wspaniałą pracę „zebrań domowych”, usiłując zgromadzić w domu prawdy tych, którzy zbłądzili lub pozostali poza jej postępującym światłem. W ten sposób wielu było przyprowadzonych do Ruchu Epifanicznego i błogosławionych głębszym zrozumieniem teraźniejszej prawdy.

(…) A teraz w myślach cofnijmy się do wcześniejszych lat i skierujmy uwagę na drogiego Brata jako nastolatka, aby zrozumieć wpływ pierwszych lat jakie zmieniły oblicze świata, lata wielkiej wojny, Dzieła Żniwa, Fotodramy Stworzenia oraz nauki o zasięgu światowym jakie głosił wielki Pastor Charles Taze Russell — jeśli mamy coś zrozumieć z genezy i mocy tej Wiary, jaka go podtrzymywała przez tyle lat.

Jego osobiste doświadczenia podczas i po wielkiej wojnie były ciężkie, wymagające i trudne, często były takimi z powodu świata, który (pokładając wiarę w innych rzeczach) nie rozumiał jego sprzeciwu w uczestniczeniu w tej wojnie. Świat generalnie był wówczas surowy i nie przebaczający, odmawiając mu jakiejkolwiek życzliwości, także podstawowego prawa do pracy i zarobkowania na życie. A mimo to nie był rozgoryczony, lecz wprost przeciwnie! Jego entuzjazm dla życia, szeroki zakres zainteresowań i niestrudzona aktywność były wyraźnie widoczne dla tych z nas, którzy go wówczas poznali.”

______
* Bible Student Conscientious Objectors in World War One – Britain: For the Sake of the Kingdom Paperback – August 3, 2016 by Gary Perkins (Author)

Obecnie w Wielkiej Brytanii jest kilka zborów epifanicznych badaczy Pisma Świętego z dość wysoką średnią wieku. O niektórych z nich pisaliśmy w naszych niedawnych świadectwach dotyczących brata Pottsa i rodziny Scale. To jest strona braci, którzy zdecydowali się na służbę Bogu niezależnie od LHMM: https://www.ukbiblestudents.co.uk – a ten adres prowadzi do braci związanych z LHMM: https://www.lhmm.co.uk. Na pierwszej z nich jest adres do kontaktu w języku angielskim i możliwe jest zadawanie pytań.

Zobacz inne świadectwa.

Zobacz zbiór wykładów brata Armstronga w języku polskim.

ul. Piotra z Goniądza | Goniądz, fot. Paulina Obłażewicz

Czytaliśmy niedawno czasopismo Polityka, nr specjalny pt. Marcin Luter i reformacja. 500 lat protestantyzmu. Na pierwszy rzut oka widać, że rola Michała Serveta oraz braci polskich sprowadzona została do minimum, a spośród nich i tak wybrano zwłaszcza sylwetki tych, którzy zasłużyli się w świecie filozofii, humanizmu i nauk społecznych, nie zaś myśli biblijnej.

Dlatego dziś chcielibyśmy poświęcić nieco czasu Servetowi, a jeszcze więcej, by opowiedzieć nieco o Piotrze z Goniądza. Myślimy, że był on jednym z tych, których opisywał św. Paweł w Hebrajczyków 13:7: „Przypominajcie sobie tych, co wam pokazują drogę; tych, którzy wam oznajmili Słowo Boga, których wiarę naśladujecie; starannie badając końcówkę ich sposobu życia”. Chrześcijanin ten jest też naszym zdaniem jedną z wież Syjonu, ważnych postaci kościoła chrześcijańskiego.

Psalm 48:13 – Okrążcie Syjon i obejdźcie go, Policzcie jego wieżyce! Zwróćcie uwagę na jego wały, Przejdźcie się po pałacach jego, Abyście mogli opowiadać to przyszłemu pokoleniu.

Posłuchaj nagrania – Piotr z Goniądza i jego podróż życia:

Dla przypomnienia dwa fakty z epoki:

• 31 października 1517 r. – Marcin Luter ogłasza 95 tez, rozpoczyna się okres wielkich dyskusji i walki, Reformacja
• 1524 r. – Ulrich Zwingli odrzuca dogmat o przeistoczeniu i rzeczywistej obecności Chrystusa w eucharystii, uczy o symbolu i Wieczerzy Pańskiej

Strona Poligloty kompluteńskiej

W tym roku, gdy Zwingli zwraca uwagę na błąd o mszy, jeden z naszych bohaterów, Hiszpan Michał Servet ma 13 lat. Jest wybitnie uzdolniony. Biegle zna grekę, łacinę i hebrajski. Posiada zdolności matematyczne, rozumie filozofię, w wieku 16 lat zaczyna studiować Biblię.

Widać jak został on przez Boga wyposażony do zadania, którego miał się podjąć, w roku 1522 r. wydana zostaje tzw. Poliglota Kompluteńska. Było to specjalne wydanie Biblii dla uczonych w trzech językach – oryginale greckim, oryginale hebrajskim oraz tłumaczeniach łacińskich. Odtąd Servet cały swój czas poświęcił studiom tej właśnie księgi. Gdy był na służbie u spowiednika cesarza Karola V, franciszkanina Juana de Quintany, Servet widział koronację cesarza przez papieża Klemensa VII. Oto jak wspomina to doświadczenie:

Na własne widzieliśmy papieża niesionego w pochodzie na karkach książąt, czyniącego ręką znak krzyża i wielbionego na klęczkach przez gromadzony na ulicach lud. Co więcej, ci którzy mogli ucałować jego stopę lub pantofel, uważali się za szczęśliwie wyróżnionych od reszty i głosili, że uzyskali wiele odpustów i że kary czyśćcowe są z tego powodu odpuszczone na lat wiele.

Wydarzenie to jeszcze przyśpieszyło badania Serveta. Młody teolog badając Słowo od razu zobaczył, że handel odpustami oraz idea czyśćca nie znajdują tam podstawy. Co więcej zwrócił uwagę, że podstawowa nauka i katolików, i protestantów – Trójca Święta nie ma podstawy w Biblii. Że jest filozoficzną nauką, która nie zgadza się ani ze Starym ani z Nowym Testamentem.

O błędach Trójcy

Michał Servet – chrześcijan, wierny badacz Biblii i genialny uczony, spalony na stosie za religijne przekonania

Servet miał 20 lat, gdy wydał swoje przemyślenia w dziele pt. „O błędach Trójcy”. W tym jednym dniu, gdy opublikował to dzieło stał się zarówno najbardziej oryginalnym teologiem na świecie, jak i najbardziej poszukiwanym człowiekiem na świecie. Katolicy i protestanci chcieli go karać jak bluźniercę, obłożono go klątwą, jego książki konfiskowano, a jego samego chciano zatrzymać.

Servet zapłacił wielką cenę za swoje przekonania. Musiał ukrywać się pod zmienionym nazwiskiem. Przeżył kilkanaście lat w Sabaudii, gdzie pracował jako lekarz, wsławił się między innymi odkryciem płucnego obiegu krwi, przez co do dzisiaj jest znany w świecie medycyny.

Po 20 latach Servet wydał kolejną książkę, tym razem pt. „Przywrócenie chrześcijaństwa”, w ktorej zwalczał m.in. naukę o chrzcie niemowląt. Uważał, że z Biblii wynika, iż chrzest powinny przyjmować dorosłe osoby, które szczerze wierzą w zbawienie w Jezusie Chrystusie.

Kto mógłby przypuszczać, że Servet, który tak skutecznie ukrywał się przed katolicką inkwizycją w Hiszpanii, zatrzymany zostanie w Genewie, czyli jednej ze stolic Reformacji. Do jego spalenia na stosie doprowadził innym reformator – Jan Kalwin, a stało się to w roku 1553, gdy Servet miał 42 lata.

Nauka przetrwała

Michał Servet, O błędach trójcy

Spalenie Serveta a nawet wielu egzemplarzy jego książek nie sprawiło jednak, by zginęła biblijna nauka, którą głosił. Już od roku 1546 r. we włoskiej miejscowości Vicenza potajemnie spotykali się bracia, którzy rozważali w świetle Biblii m.in. traktat O błędach trójcy Serveta. Byli wśród nich: Lelio Socyn, Jerzy Blandrata i Franciszek Stankar, wszyscy związani później z powstaniem w Polsce ruchu protestanckiego.

Stankar w 1550 r. został profesorem hebrajskiego na Akademii Krakowskiej. W swoich wykładach zaczął on głosił nauki reformacji, a w tym nauki Serveta. Podczas wykładów z Psalmów Dawida ganił wspominanie świętych w modlitwach. Wywołał tym sprzeciw katolickich studentów.

Na czele studentów (katolików), którzy sprzeciwili się profesorowi, stanął mający wówczas od 21 do 25 lat Piotr z Goniądza. Protest zwrócił uwagę władz i Stankar został uwięziony na zamku w Lipowcu. Uciekł stamtąd przy pomocy szlachty i osiedlił się u Hohenzollernów w Prusach Książęcych, które były już wówczas protestanckie (po latach wrócił on na tereny polskie i był jednym z tłumaczy Biblii Brzeskiej).

Długa podróż Piotra z Goniądza

Książę Paweł Holszański chciał, by młody Piotr z Goniądza wykształcił się na obrońcę wiary rzymskokatolickiej.

Biskup książę Paweł Holszański, przeciwnik reformacji, zwrócił uwagę na młodego Piotra z Goniądza jako dobrego kandydata na obrońcę wiary katolickiej. Wysłał go więc na uczelnię w Padwie, by zdobył potrzebne wykształcenie. Była to dokładnie ta uczelnia, z której przybył do Krakowa Stankar. Piotr z Goniądza jechał wówczas jako młody, gorliwy katolik.

Przez zaledwie 4 lata Piotr z Goniądza staje się znawcą greki, łaciny i hebrajskiego. Dołącza do kadry instytutu filozofii jako wykładowca. Piotr z Goniądza jest we Włoszech w czasie, gdy na stosie spalono Serveta. Profesorem Piotra z Goniądza był w tym czasie Mateo Gribaldi, serdeczny przyjaciel Serveta, który potajemnie nauczał jego myśli. Prawdopodobnie Gribaldi był tym, który przekonał Piotra z Goniądza, że Servet miał rację.

Wiemy tyle, że gdy na początku 1555 r. Piotr z Goniądza rusza w powrót powrotną do Polski to zdecydowanie nie jedzie tam już jako obrońca wiary katolickiej. Jego podróż powrotną nazwać można pielgrzymką śladami Serveta. W kwietniu 1555 r. także Gribaldi musi uciekać z Włoch, bo grozi mu zatrzymanie i wyrok śmierci za głoszenie biblijnych nauk.

Piotr z Goniądza, choć nie była to najbliższa droga do Polski, jedzie przez Genewę (miejsc, gdzie spalono na stosie Serveta), potem udaje się do Sabaudii i miejscowości Vienne, gdzie kilka lat mieszkał i pracował Servet. Nawiązuje tam znajomości ze zwolennikami jego nauk. W Vienne Piotr z Goniądza ma prawdopodobnie okazję przeczytać „Przywrócenie chrześcijaństwa” i przyjmuje naukę Serveta na temat chrztu dorosłych. Postanawia pojechać na Morawy, gdzie mieszkali wówczas anabaptyści – także zwolennicy chrztu dorosłych. Na Morawach przebywa on jakiś czas, na tyle długi by w pełni utożsamić się z ich chrześcijańskim pacyfizmem. Porzuca on stalowy miecz, a u boku przypina sobie miecz drewniany i głosi, że naśladowca Jezusa nie powinien walczyć i zabijać innych ludzi. Uważa, że między ludem Bożym ma panować braterstwo i równość, bez względu na to czy ktoś jest szlachcicem czy chłopem. Tę naukę w czyn wprowadzi najpełniej Jan Niemojewski, sędzia ziemski w Inowrocławiu, który wyzbył się części swego majątku i rozdał ubogim, a ze swoimi dawnymi sługami siadywał, jadał i rozmyślał o Bogu przy jednym stole.

Niebezpieczny heretyk

Synod secemiński wysłał Piotra z Goniądza na debatę z Melanchtonem do Wittenbergi. Wrócił stamtąd z mianem „niebezpiecznego heretyka”.

Po powrocie do Polski Piotr z Goniądza nie może już oczywiście wrócić do swojego dawnego patrona, księcia Holszańskiego. Przyjmuje go Mikolaj Radziwiłł Czarny – znany zwolennik reformacji / jeden z największych książąt. Czarny wysyła nowo przybyłego teologa na obrady synodu secemińskiego (1556 r.), jest tam m.in. Mikołaj Rej. Są zwolennicy reformacji Lutra i Kalwina. Nagle Piotr z Goniądz zaczyna uczyć przeciw trójcy. Większość soboru uznaje jego poglądy za błędne. Wspólną decyzją teolog wysłany zostaje do Wittenbergi na dysputę z Filipem Melanchtonem. Nie wiadomo czy spotkał się on z tym teologiem czy tylko jego przedstawicielami, ale wraca z mianem heretyka, odrzucony. Jako „niebezpieczny heretyk” nie jest już mile widziany wśród wierzących w trójcę, w kwietniu 1556 r. zostaje oficjalnie wyłączony ze wspólnoty kościelnej.

Niedługo potem okazuje się, że wielu uczestników soboru secemińskiego zaczęło jednak rozważać nauki Piotra z Goniądza i doszło do podobnych wniosków. Zbór podzielił się na dwie części – większy (kalwinistyczny, trynitarny) i mniejszy – odrzucający trójcę.

Znów wyśmiewany

W zborze mniejszym Piotr z Goniądza naucza o chrzcie dorosłych i znów jest wyśmiewany i nierozumiany. Gdy wreszcie, po latach, przyjęto pogląd Piotra z Goniądza i stosowano chrzest dorosłych, Piotr z Goniądza walczył już z rodzącymi się pogladami Fausta Socyna i rakowian, którzy odrzucali przedludzką egzystencję Jezusa.

Pewien historyk napisał o Piotrze z Goniądza:

Dziwny los przypadł temu człowiekowi w udziale! On pierwszy wystąpił ze wszystkiemi rewolucyjnemi ideami, które rozwinęły się w polskim arjanizmie: pierwszy odrzucił Trójcę, pierwszy dowodził bezpodstawności dzieciochrzczeństwa, pierwszy zaczął roztrząsać zagadnienie stosunku chrześcijaństwa do urzędu, a każde z tych nowatorskich wystąpień spotykało się z oporem lub obojętnością; gdy natomiast fala ruchu arjańskiego poczęła wzbierać i rozlewać się w kraju, o śmiałym nowatorze zapomniano i nawet go w radykalizmie prześcignięto tak, że ten, co śmiałością myśli i odwagą cywilną wszystkich może w Polsce XVI wieku przewyższył, nigdy do wodzów polskiego arjanizmu nie należał. Przychodził zawsze za wcześnie, by ostatecznie w tyle pozostać.

A może Piotr z Goniądza nie tyle pozostał w tyle, co trzymał się tego co rozumiał jako biblijną naukę, co także i ja rozumiem jako biblijną naukę, że Jezus był Logosem, pierwszym stworzeniem Boga Ojca i wyniszczył samego siebie by stać się człowiekiem?

Piotr z Goniądza pisał po łacinie i po polsku, tutaj jego traktat „O trzech” w ojczystym języku.

Piotr z Goniądza nigdy nie przyjmował poglądów na ślepo. Choć wiele zaczerpnął z nauki Michała Serveta nie przyjął jednak np. jego nauczania, że Jezus przed staniem się człowiekiem był jedynie ideą w umyśle Boga. Dla Piotra z Goniądza Jezus sprzed narodzin w Betlejem był prawdziwą, żyjącą i działającą istotą, głównym pomocnikiem Boga w dziele stworzenia i w kontaktach z człowiekiem.

Piotr z Goniądza był radykalny w pogląd, ale znany był jako człowiek łagodny i pełen dobrej woli i zrozumienia dla drugich. W dobie, gdy reformatorzy nazywali się wzajemnie najgorszymi epitetami, był on przykładem łagodniejszej polemiki, choć także potrafił twardo bronić swoich poglądów.

• Piotr z Goniądza nigdy nie mieszał się w politykę, ani ogólną ani wyznaniową.
• Nie starał się o swoje życie ani pozycję wśród braci.
• Choć był odrzucany, to jednak jego myśli stały się podstawą dla wielu.

Gdy zebrać jego poglądy:

1. sprzeciwiał się dogmatowi Trójcy Świętej
2. sprzeciwiał się uznawania Jezusa i Boga Ojca za tę samą istotę
3. nauczał że przedludzki Jezus jako Logos był głównym przedstawicielem Boga
4. propagował chrzest dorosłych (symbol odrodzenia) w przeciwieństwie do chrztu dzieci
5. propagował pacyfizm i wolność chrześcijańską
6. domagał się zniesienia wszelkich różnic stanowych
7. sprzeciwiał się karze śmierci, a szczególnie karaniu inaczej myślących

Piotr z Goniądza był wreszcie zwolennikiem trzymania się wyłącznie Biblii jako Słowa Bożego i podstawy wiary. Napisał m.in.:

Do uczynienia zgody w zborze chrystyjańskim nie masz inszej, lepszej i pewniejszej drogi, jedno o każdej Boskiej rzeczy mówić tymi tylko słowy, którymi sam Bóg przez święte proroki i przez Syna swego, i apostoły jego mówił. Bo gdzie będzie słowo Boże, tam i rzecz Boża będzie; a kędy są ludzkie słowa, tam się trzeba obawiać, aby i ludzka rzecz nie była. Jeśliby ludzkie słowa były przeciwne słowu Bożemu, tedy i rzecz ludzka musiała być przeciwna rzeczy Boskiej.
(…)

Nie drzewiej [wcześniej] ustaną sekty i nie drzewiej wszystkie zbory z sobą się pojednają i w miłości będą mieszkać, które się teraz w nienawiści mają, aliż gdy posłuchają Pawła, przez imię Pana naszego Jezu Chrysta proszącego, i uczynią to, o co tak barzo prosi, to jest gdy jedno wszyscy będą mówić.
(…)

Ani mniej, ani więcej, ani inaczej masz wierzyć, jedno to tylko i tak tylko, jako co stoi w słowie Bożym. Bo tak toż napiszesz na sercu swym, co napisano stoi w Piśmie świętym.

Niech dobry Bóg pobłogosławi pamięć Piotra z Goniądza – wspaniałego chrześcijanina, wieży Syjonu i jednego z największych reformatorów.