Wykład wygłoszony przez brata Krzysztofa Korobajło na konwencji Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego w Bydgoszczy, 5 lipca 2025 r.

W Ew. Łukasza 18:25 czytamy: „Doprawdy, łatwiej wielbłądowi przejść przez ucho igły niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego.”

Podobne słowa są powtórzone w Ewangelii Mateusza 19:24 i Ewangelii Marka 10:25.

W Biblii „ucho igielne” nie oznacza dosłownej igły i jej ucha, ale jest metaforą, która oznacza trudność lub niemożność wejścia bogatego człowieka do Królestwa Bożego. Często interpretuje się to jako bardzo wąską bramę w murach Jerozolimy, przez którą wielbłąd mógł przejść tylko po zdjęciu z niego ciężarów i po wejściu na kolanach. Jezus używał tego obrazu, aby zilustrować, jak trudno jest bogatym oddzielić się od dóbr materialnych i wejść do Królestwa Bożego.

Wyjaśnienie metafory:

Wielbłąd: Symbolizuje osobę , obciążoną dobrami materialnymi.

Ucho igielne: Metafora bardzo wąskiej bramy, lub otworu igły, która symbolizuje trudność wejścia do Królestwa Bożego dla tych, którzy są zbyt przywiązani do posiadania dóbr i statusu materialnego.

Tutaj pojawia się dylemat: Jezus nie twierdzi, że zasobni posiadacze dóbr doczesnych nie mogą zostać zbawieni — ale, że jest to bardzo trudne, bo wymaga od nich pozbycia się przywiązania do dóbr materialnych.

Interpretacje:

Brama w Jerozolimie:

Najczęściej mówimy o małej wąskiej i ciasnej bramie w murach Jerozolimy, ale ta interpretacja jest mniej popularna.
Najczęściej „ucho igielne” jest rozumiane jako symbol i przenośnia, mająca na celu zwrócenie uwagi na trudność wejścia bogatych do Królestwa Bożego.

Igła — literalna igła – a w zasadzie jej otwór na nitkę:

Czasem literalnie rozumiany jako niemożliwość przeciśnięcia się człowieka przez maleńki otwór igły, a już zupełnie nie realny fakt, że człowiek zasobny i obrośnięty różnymi dobrami materialnymi i wynikającym z tego rozpasaniem i wygodą życia – jak objuczony wielbłąd – nie ma możliwości się przecisnąć.

Lina lub gruby sznur (kabel):

Jeszcze inna interpretacja jest taka, że w języku greckim na wielbłąda mówi się kamelos – podobnego słowa kamilos, używa się do określenia liny okrętowej i w potocznej grece nie było prawie żadnej, uchwytnej dla ucha, różnicy między kamelos, a kamilos. Według tej interpretacji Jezus mówił, że bogatemu człowiekowi jest tak samo trudno wejść do Królestwa Niebieskiego, jak trudno byłoby igłę nawet grubą, nawlec kablem lub liną okrętową. Dodatkowym argumentem jest również to, że uczniowie w większości byli rybakami, więc taki obraz przenośni, bardzo dobrze rozumieli.

Absurd sytuacyjny tego zagadnienia:

W różnych kontekstach, „ucho igielne” może być rozumiane jako wręcz niemożliwe do przejścia dla człowieka, a zwłaszcza „bogatego” człowieka.

W każdym razie, „ucho igielne” w Biblii służy jako mocne ostrzeżenie przed przywiązaniem do statusu materialnego i podkreśla konieczność cielesnego ubóstwa, zaś interpretacje tego wyrażenia wahają się od dosłownego rozumienia małej bramy, po metaforyczne i symboliczne znaczenia, wskazujące na przeszkody i konieczność pomocy Bożej na drodze do zbawienia, aby wejść do Królestwa Bożego.

Jednak te wszystkie interpretacje na siłę próbują wepchnąć bogacza do Królestwa Bożego. Wydaje się jakby zostały wymyślone przez takich właśnie ludzi dla których jest niemożliwe by pan Jezus miał na myśli to, co powiedział, że właściwie niemożliwe jest by bogaty był zbawiony

W Ew. Łukasza 18:18-24 czytamy: „Pewien dostojnik zadał Mu pytanie: Dobry nauczycielu, co mam czynić, aby odziedziczyć życie wieczne? Jezus odpowiedział: Dlaczego nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko jeden — Bóg. Znasz przykazania: Nie cudzołóż, nie zabijaj, nie kradnij, nie poświadczaj nieprawdy, szanuj swego ojca i matkę. Dostojnik na to: Tego wszystkiego przestrzegałem od młodości. Gdy Jezus to usłyszał, powiedział: Jeszcze jednego ci brak. Sprzedaj wszystko, co masz, i rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie, potem zaś przyjdź i naśladuj Mnie. Na te słowa dostojnik zasmucił się głęboko, był bowiem wyjątkowo bogaty. Gdy Jezus zobaczył jego wielki smutek, stwierdził: Jakże trudno tym, którzy mają majątki, wejść do Królestwa Bożego.”

Ten Przykład jasno wskazuje, co Pan miał na myśli nawiązując do ucha igielnego – to dobrobyt i przywiązanie do wartości materialnych w naszym życiu, jest główną przeszkodą w rozwoju duchowym i kształtowaniu charakteru wiernego naśladowcy Chrystusa. Oczywiście bycie bogatym, nie wyklucza tej możliwości, ale stanowi dużą przeszkodę i jest źródłem wielu problemów etycznych w naszym życiu. Świat nas otaczający, jest bardzo ekspansywny, a życie zgodne z zasadami Prawdy obarczone jest szeregiem ograniczeń, które stoją w sprzeczności z materialistycznym systemem Świata.

Dlaczego dzisiaj ten temat jest tak bardzo ważny?

Świat wokół nas bardzo się zmienił na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Zauważamy coraz większy kryzys moralny i etyczny, nie tylko w świecie, ale w coraz większym stopniu dotykający wierzących, szczególnie młodych ludzi – którzy nie chcą wiecznie się umartwiać i ograniczać. Często my sami jesteśmy źródłem tych rozterek, gdy próbujemy na siłę uszczęśliwiać nasze potomstwo, tworząc im lepsze warunki życia lub rozwoju i to zarówno w edukacji, jak i potem w dorosłym życiu – gdy staramy się zapewnić im lepszy status materialny, lub wspieramy w osiągnięciu lepszej pozycji zawodowej lub materialnej. Ja wiem, że wynika to z naturalnej troski, ale jednocześnie powoduje, że zamiast starać się o stan ducha nasz i naszych bliskich, cały wysiłek skupiamy na pomnażaniu doczesności, zamiast skupić się na sprawach duchowych – które powinny być dla nas najważniejsze.

Jest wiele przykładów, gdy poświęcamy nasz czas na konsumpcjonizm i poprawę dobrobytu, czasem nieświadomie narażając się na mniejsze zaangażowanie w sprawy duchowe, bo zwyczajnie brakuje nam czasu, gdy jesteśmy przeciążeni pracą lub też narażając się na nadmierne zaangażowanie w pracy zawodowej, dążąc do tzw rozwoju i ścieżki kariery zawodowej. To powoduje, że jesteśmy przeciążeni i wypaleni emocjonalnie, a w wyniku podniesienia statusu materialnego, nasze ego zaczyna ulegać szatańskim i światowym podpowiedziom, aby konsumpcja i dogadzanie ciału stały się przewodnim celem naszego życia, a ewentualna przyszłość Duchowa i cel w Królestwo Boże przechodzą na dalszy plan.

Dodatkowo, możemy zauważyć 3 powody, dlaczego dostatek materialny jest zwodniczy i prowadzi na manowce:

1 – dostatek materialny powoduje zwodnicze poczucie bezpieczeństwa i tworzy złudne przekonanie, że w zasadzie wszystko można kupić i nam się należy. Nam już jest tak dobrze, że po co się angażować i ograniczać.

2 – powód dlaczego dobrobyt jest przeszkodą w zbawieniu jest to, że stopień dobrobytu jest proporcjonalny do naszego zaangażowania w zdobywanie dóbr, oraz w światowe sprawy.

3 – z powodu której zasobni ludzie nie mogą być zbawieni, to że są bardzo egoistyczni i myślą przede wszystkim o sobie i swoim majątku.

To właśnie jest wyartykułowane jest w Apokaliptycznym liście do Laodycei w 3 rozdziale w wersetach 14-22. Wiemy że Laodycea była bardzo bogatym miastem i wielu zamożnych ludzi należało do chrześcijańskiego Zboru w Laodycei. I w 60 r. n.e to miasto nawiedziło trzęsienie ziemi tak, że Laodycea została niemal całkowicie zniszczona. Cesarstwo Rzymskie wtedy zaoferowało Laodycei pomoc w postaci środków na odbudowę miasta. Ale Laodycea była tak dumna, że nie chciała od Rzymu żadnych pieniędzy i odbudowała miasto sama. Powiedzieli niczego od was nie potrzebujemy, jesteśmy samowystarczalni. Podobna postawa była w Laodycejskim zborze kiedy Chrystus mówi do nich w jaki sposób oni myślą:

(Ks. Ap. 3:17) Ponieważ mówisz: Bogaty jestem i wzbogaciłem się, i niczego nie potrzebuję, a nie wiesz, żeś pożałowania godzien nędzarz i biedak, ślepy i goły.
Byli tak bogaci, że uważali iż niczego nie potrzebują od Boga. Byli zadowoleni z siebie, dumni, przekonani że oni są najważniejsi.

Podobnie Pisał Paweł do Tymoteusza

1 do Tymoteusza 6:17-19 „Bogaczom tego świata nakazuj, ażeby się nie wynosili i nie pokładali nadziei w niepewnym bogactwie, lecz w Bogu, który nam ku używaniu wszystkiego obficie udziela, Ażeby dobrze czynili, bogacili się w dobre uczynki, byli hojni i chętnie dzielili się z innymi, Gromadząc sobie skarb jako dobry fundament na przyszłość, aby dostąpić żywota prawdziwego.”

Czego mają się wystrzegać bogaci ludzie? Mają się nie wynosić ponad innych. Nie uważać że są lepsi od innych z powodu stanu posiadania i nie myśleć o drugich w pogardliwy sposób. Mają również nie pokładać nadziei w niepewnym i nietrwałym bogactwie, ale Bogu żywym który tego wszystkiego im i nam udzielił. Jednak bogactwo może powodować i często powoduje, że człowiek odwraca swoje oczy od Boga. Przestaje mu ufać, przestaje na Nim polegać, a zaczyna polegać na majątku. Nie potrzebuje Boga, co On może mu dać czego nie może sobie kupić.

Musimy ciągle zważać na słowa Pana Jezusa mówiące

Łukasza 12:15 …Baczcie, a wystrzegajcie się wszelkiej chciwości, dlatego, że nie od obfitości dóbr zależy czyjeś życie.

Mamy pamiętać, że nasze szczęście, nasze powodzenie, nasze bezpieczeństwo nie zależy od naszych zasobów finansowych. Jeśli posiadamy pieniądze, oszczędności, jeśli Bóg kogoś z nas obdarzy bogactwem mamy być gotowi dać to Panu. Podobnie jak Hiob, gdy stracił wszystko powiedział „Pan dał, Pan wziął niech imię Pańskie będzie błogosławione” (Hiob 1,21). I tu nie chodzi o to, czy Pan zażąda tego co posiadamy, czy nie. Ale czy w naszym sercu jest gotowość zostawienia wszystkiego dla Chrystusa.

Zwróćmy uwagę co ap. Paweł pisał do Tymoteusza

1Tymoteusza 6:6-10 „I rzeczywiście, pobożność jest wielkim zyskiem, jeżeli jest połączona z poprzestawaniem na małym. Albowiem niczego na świat nie przynieśliśmy, dlatego też niczego wynieść nie możemy. Jeżeli zatem mamy wyżywienie i odzież, poprzestawajmy na tym. A ci, którzy chcą być bogaci, wpadają w pokuszenie i w sidła, i w liczne bezsensowne i szkodliwe pożądliwości, które pogrążają ludzi w zgubę i zatracenie. Albowiem korzeniem wszelkiego zła jest miłość pieniędzy; niektórzy, ulegając jej, zboczyli z drogi wiary i uwikłali się sami w przeróżne cierpienia.”

Jak dużo ludzi wierzących jest niezadowolonych, bo czegoś co chcą mieć nie mogą sobie kupić. Są nieszczęśliwi tylko z tego powodu, że nie są bogaci, że mają w ich przekonaniu za mało. Ooo gdybym był bogaty byłbym szczęśliwym człowiekiem! Czy rzeczywiście? Jest wielu zasobnych ludzi o których wiemy i słyszymy że choć mogą kupić sobie wszystkie rzeczy materialne, to czy są szczęśliwi? Czy czują się bezpieczni, czy mają pewność jutra? Czy wiedzą co się wydarzy? Drodzy, nadzy wyszliśmy z łona naszej matki i nadzy stajemy przed Bogiem (Hiob 1,21).

Następnie Paweł mówi w 8 wierszu bardzo pouczające słowa. Jeśli masz wyżywienie i odzież poprzestań na tym, bądź zadowolony z tego, że masz co zjeść i w co się ubrać. Czyż nie to obiecał nam Bóg, żebyśmy szukali Jego Królestwa, a On zatroszczy się o to, co jest nam potrzebne do życia.

Ale wiele osób chce czegoś więcej niż jest im potrzebne, chcą mieć kolejne rzeczy, którymi chcą zapełniać swoje życie. Nie są zadowoleni z tego co posiadają i jeśli nie są zadowoleni to Słowo Boże mówi, że spada na nich pokuszenie, sidła pożądania, które pogrążają ich w zgubę i zatracenie.

Wtedy rzeczy tego świata przejmują nad nimi kontrolę i myślą tylko o tym ile mają na koncie, jakim samochodem jeżdżą, jaki sprzęt RTV mają w domu, jakie posiadłości mogą sobie kupić i wciąż są niezadowoleni, bo zawsze za mało. Kiedy bogaty będzie szczęśliwy? Wtedy jak będzie miał jeszcze trochę.

I przypomnijmy sobie przypowieść naszego Pana o ziarnie wrzuconym do gleby

Mateusza 13:22 „A posiany między ciernie, to ten, który słucha słowa, ale umiłowanie tego świata i ułuda bogactwa zaduszają słowo i plonu nie wydaje.”

Umiłowanie świata i ułuda bogactwa, pogoń za rzeczami materialnymi, za przyjemnościami, za rozkoszami życia, to jest to, czym zajmują się dzisiaj ludzie. I w ten sposób wpadają w siła diabelskie, nałogi, niemoralność, bezsensowne marnowanie czasu i wiele innych. Są również tacy, którzy w jakimś sensie poznali Prawdę, ale myślą ciągle materialnie i przez to nie mogą wejść na wyższy poziom, bo Jezus nie stał się ich Panem. Gdy ktoś ma więcej, tym bardziej jest przywiązany, tym więcej gromadzi i tym bardziej to kocha. Mat.6:19-21 „ Nie gromadźcie sobie skarbów na ziemi, gdzie je mól i rdza niszczą i gdzie złodzieje podkopują i kradną: Ale gromadźcie sobie skarby w niebie, gdzie ani mól, ani rdza nie niszczą i gdzie złodzieje nie podkopują i nie kradną. Albowiem gdzie jest skarb twój – tam będzie i serce twoje”

Warunkiem otrzymania zbawienia, jest świadoma rezygnacja ze wszystkiego, co odwraca naszą uwagę od Boga i rozwój tych cech charakteru, które są określone jako Owoce Ducha.

Owoce Ducha Świętego, wymienione w Liście do Galacjan (5:22-23), to: miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność i opanowanie. Są one przejawami działania Ducha Świętego w życiu wierzącego i stanowią przeciwieństwo uczynków ciała.

Miłość: To pragnienie uszczęśliwiania innych, troska o ich dobro, przejawiająca się w konkretnych czynach i postawach

Radość: Szczęście płynące z życia w bliskości z Bogiem, niezależne od okoliczności zewnętrznych

Pokój: Poczucie wewnętrznego spokoju, harmonii i braku lęku, wynikające z zaufania Bogu i poddania się Jego woli

Cierpliwość: Zdolność do znoszenia trudności i przeciwności, wytrwałość w dążeniu do celu, zarówno w relacjach z innymi, jak i w osobistym rozwoju

Uprzejmość: Życzliwość, troskliwość i delikatność w kontaktach z innymi, przejawiająca się w miłych słowach i czynach
Dobroć: Skłonność do czynienia dobra, chęć niesienia pomocy i wsparcia innym

Wierność: Dochowywanie obietnic, odpowiedzialność w relacjach, lojalność wobec Boga i bliźnich

Łagodność: Spokój, opanowanie w trudnych sytuacjach, unikanie gwałtownych reakcji

Opanowanie: Kontrola nad swoimi myślami, słowami i czynami, umiejętność panowania nad sobą

Owoce Ducha Świętego są dowodem na to, że Duch Święty działa w życiu wierzącego i przemienia go od wewnątrz. Są one także znakiem przynależności do Boga i życiem zgodnym z Jego wolą.

Brama (drzwi) – Bóg może uwięzionym otworzyć drzwi (Dz 16,26); również głoszeniu Ewangelii przez apostołów On musi otworzyć bramy (2Kor 2,12). Sam Chrystus stoi „u drzwi” i kołacze (Ap 3,20). Wąskie są drzwi, które prowadzą do życia (Łk 13,23); ten, kto przez nie wchodzi, będzie kiedyś wyczekiwał przed zamkniętymi drzwiami (Łk 13,24-27). Chrystus jest Tym, który otwiera drzwi; On ma „klucz Dawida” (Ap 3,7n). W J 10,9 Jezus nazywa siebie bramą. On jest po prostu bramą, która prowadzi do życia.

Życzę nam drodzy braterstwo, abyśmy nie byli ograniczani naszymi ułomnościami, ani bagażem doświadczeń przy przejściu przez nasze ucho igielne i znaleźli się w naszym upragnionym Królestwie Bożym. Czego wszystkim życzę i sam pragnę.

Wykład wygłoszony przez brata Leszka Szpunara na spotkaniu zboru w Bydgoszczy, 19.01.2025 r. 

Pomocne były też informacje zawarte w XII tomie Epifanicznych Wykładów Pisma Świętego Paula S.L. Johnsona zatytułowanym Biblia.

Znajdujemy tam taką definicję:

Ironia to …figura używana w Biblii. Podobnie do figury pytania (retorycznego) jej twierdzenia są przeczeniami, a jej przeczenia są twierdzeniami.

Autor podaje również przykłady:

Ijob 12:1-3

1  Wówczas zabrał głos Hiob i rzekł:

2  «Prawda, że wy – to naród,
a z wami już mądrość zaginie.
3  I ja mam rozsądek jak wy,
<nie ustępuję wam w niczym>.
Komu te rzeczy nie znane?

1 Król.18:27

27  Kiedy zaś nastało południe, Eliasz szydził z nich, mówiąc: «Wołajcie głośniej, bo to bóg! Więc może jest zamyślony albo zajęty, albo udaje się w drogę. Może on śpi, więc niech się obudzi!» 

1 Kor. 4:8-10

8 Tak więc już jesteście nasyceni, już opływacie w bogactwa. Zaczęliście królować bez nas! Otóż tak! Nawet trzeba, żebyście królowali, byśmy mogli współkrólować z wami. 9 Wydaje mi się bowiem, że Bóg nas, apostołów, wyznaczył jako ostatnich, jakby na śmierć skazanych. Staliśmy się bowiem widowiskiem dla świata, aniołów i ludzi; 10 my głupi dla Chrystusa, wy mądrzy w Chrystusie, my niemocni, wy mocni; wy doznajecie szacunku, a my wzgardy. 

Dla przybliżenia tematu sięgniemy również do takich opracowań, jak:

Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński:

Ironia – właściwość stylu polegająca na sprzeczności między dosłownym znaczeniem wypowiedzi a jej znaczeniem właściwym, nie wypowiedzianym wprost, ale świadomie zamierzonym przez autora i zazwyczaj rozpoznawalnym dla odbiorcy. Sygnałem ironiczności jest zakwestionowanie znaczenia dosłownego przez intonację, mimikę, czy też okoliczności towarzyszące wypowiedzi, a także przez znaczenie innych części tekstu, którego wypowiedź ironiczna jest składnikiem, i wreszcie przez właściwą odbiorcy znajomość spraw i ludzi, do której się autor odwołuje.

Słownik języka polskiego, red. Mieczysław Szymczak:

Ironia to: ukryta drwina, utajone szyderstwo, złośliwość zawarta w wypowiedzi pozornie aprobującej; Jadowita, zgryźliwa ironia. Mówić z ironią; frazeologizm: Ironia losu – nagły niepomyślny obrót wypadków, które zapowiadały się szczęśliwie. Jak na ironię. Jak na złość.

Albo Lis i kozioł

Już był w ogródku, już witał się z gąską;

Kiedy skok robiąc wpadł w beczkę wkopaną,

Gdzie wodę zbierano;

Ani pomyślić o wyskoczeniu.       

żart. ktoś myślał, że już udało mu się osiągnąć określony cel, ale ostatecznie się tak nie stało, bo zdarzyło się coś, co to uniemożliwiło

Z bajki Lis i kozioł Jeana de la Fontaine’a w tłumaczeniu Adama Mickiewicza:

I znane nam: …myślał indyk o niedzieli, a w sobotę…

Antyfraza – … wypowiedź, której sens właściwy jest przeciwieństwem sensu dosłownego, pochwała, która jest naganą, i na odwrót, np.

Antyfraza jest najpowszechniejszą formą ironii, czyli przeciwieństwo dwóch poziomów wypowiedzi.

O cześć wam, panowie magnaci

Za naszą niewolę, kajdany.

O cześć wam, panowie, książęta, prałaci,

Za kraj nasz krwią bratnią zbryzgany.

(G. Ehrenberg, Szlachta polska)

Etymologia

Z stgr. εἰρωνεία eironeia – udawanie głupszego, oszukiwanie, zachowywanie się w sposób chytry i plebejski (w czasach starożytnych określenie pejoratywne).

O ironii ogólnie:

Wypowiedź ironiczną charakteryzuje dystans mówiącego wobec znaczeń własnej mowy, a więc także wobec jej przedmiotu.

Zależnie od sytuacji ironia służyć może celom satyrycznym, być formą dowcipu,  przejawem drwiny, szyderstwa i sarkazmu.

Ironia zakłada wyższość mówiącego, który pozwala sobie wobec tematu i odbiorcy na igranie sprzecznymi sensami, ale świadomie zwrócone być może również przeciw samemu autorowi, jego sytuacji i twórczości, przybierając wówczas formę autoironii.

Po czym poznać ironię?

Najłatwiej jest to zrobić rozmawiając z kimś twarzą w twarz. Wówczas łatwo można zauważyć zarówno tembr głosu, jak i mimikę ( mrugnięcie okiem ) wypowiadającej ironiczne zdanie osoby. To właśnie brak zgodności pomiędzy sposobem wypowiedzi, a jej powierzchownym znaczeniem jest najważniejszym czynnikiem pozwalającym rozpoznać ironię. Wbrew pozorom, znaczenie ironii nie zawsze jest łatwo wyłapać. W przypadku tekstów pisanych zaakcentowanie ironii jest o wiele trudniejsze, dlatego niektórzy twórcy decydują się na określenie wprost danej wypowiedzi, jako wypowiedzi ironicznej.

Sygnałami ironii

werbalnej są głównie intonacja i mimika;

w odczytywaniu ironii tekstowej odbiorca kieruje się przede wszystkim kontekstem (wiedzą o autorze i jego rzeczywistych poglądach, temacie, światopoglądzie typowym danej epoce itp).

Jako wskaźnik interpunkcyjny ironii w tekstach pisanych jest stosowany cudzysłów (np. nasza „troskliwa” władza). Metodą graficznego zasygnalizowania ironii może być też kursywa, wytłuszczenie, podkreślenie, użycie wielkich liter (np. To GENIALNY pomysł).

W użyciach ironicznych występują często wtrącenia,

oczywiście, niewątpliwie, doprawdy, jak wiadomo, że tak powiem. Sygnały mogą być trudne do uchwycenia, a kontekst nie zawsze dostarcza wskazówek, odbiorca może nie dostrzec ironicznej intencji nadawcy i błędnie zrozumieć wypowiedź.

Powszechnie stosowane techniki ironiczne to m.in.:

• pozorowana zgoda z ofiarą ironii;
• pozorowana zachęta, rada dla ofiary;
• pozorowana obrona ofiary;
• pozorowany atak na przeciwników ofiary;
• pochwała w formie nagany / nagana w formie pochwały;
• pozorowana wątpliwość;
• powołanie się na niedorzeczne poglądy – rzekomo wyznawane przez większość; eksperci, większość
• ironiczne nominacje, np. nazwy nieistniejących urzędów, tytuły, przydomki.

Podstawowym zadaniem ironii może być więc po prostu przemycenie w wypowiedzi mniej lub bardziej dotkliwej uszczypliwości na dany temat, zademonstrowanie niechęci w stosunku do obiektu ironii, wyszydzenie określonych zjawisk itp.

Zarówno w języku codziennym, jak również w języku literackim, korzystanie z ironii bywa również dowodem na posiadanie zdrowego stosunku do samego siebie. W takim przypadku mówi się o autoironii, która często jest pożądaną umiejętnością.

Podsumowując, ironia w literaturze, podobnie jak w życiu codziennym, może pełnić różną funkcję, uzależnioną od intencji autora wypowiedzi. Najczęściej jednak korzystanie z ironii jest zarezerwowane dla sytuacji, w której dana osoba chce w zawoalowany sposób okazać swój prześmiewczy stosunek.

Ironia bywa również stosowana do zaakcentowania osobowości bohaterów.

Wybrane funkcje ironii:

• wykpienie poglądów, postępowania, postawy, cech przeciwnika (funkcja satyryczna);
• wzmocnienie myśli, argumentu;
• urozmaicenie wywodu;
• okazanie dystansu wobec zjawisk, osób – również wobec samego siebie (autoironia);
• zacieśnienie więzi z grupą, zjednanie sobie publiczności.

Ironia biblijna:

Powstaje ona na styku wielkości i małości, pychy i pokory, rozumu i głupstwa.

Jest w ironii biblijnej wielka doza elementu moralizatorskiego. Jest to ironia moralna, a także na wskroś intelektualna, co odpowiada koncepcji człowieka biblijnego z jego rozumnością.

Ironia w Biblii jest narzędziem kształtowania idei Boga jedynego, duchowego, przerastającego nieskończenie ludzki rozum i ludzką wyobraźnię.

Ironia biblijna temperuje pychę człowieka, gdy ironia romantyczna i współczesna jest wyrazem pychy ( uzurpacją i nadużyciem).

W Psalmach ironia występuje w swej funkcji podstawowej: demaskowania pychy, przywoływania do właściwego porządku ludzkich roszczeń i uzurpacji.

Ps. 32: 8,9 8  Pouczę cię i wskażę drogę, którą pójdziesz;
umocnię moje spojrzenie na tobie.
9  Nie bądźcie bez rozumu niczym koń i muł,
tylko wędzidłem i uzdą można je okiełznać,
nie przybliżą się inaczej do ciebie.

Ironia w rozmowach Boga z Ijobem:

Sumienie mam czyste – mówił Ijob ( Ijoba:26:5-7):

5  Dalekie to ode mnie, bym przyznał wam słuszność,
dopóki żyję, nie ustąpię, że jestem niewinny,
6  że strzegę prawości, a nie porzucam:
za moje dni nie potępia mnie serce.
7  Mój wróg niech się winnym okaże,
a mój przeciwnik – występnym!

Ijob uważa się za sprawiedliwego i czystego; został więc skrzywdzony przez Boga, kiedy cierpi. Człowiek, na którym nie ma żadnej skazy, dostał w nagrodę ból, nędzę i upokorzenie. Ijob nie formułuje otwarcie swego oskarżenia przeciw Bogu, ale wychwala siebie, nie zna miary w wynoszeniu swojej szlachetności. Sam nie wiedząc o tym, grzeszy przeciw Bogu pychą swej nieskazitelności. Nie próbuje nawet szukać powodu albo celu tego, co go spotkało.

Strofując go w jego niedoskonałym człowieczeństwie Bóg odezwał się do niego z wichru:

Pierwsza mowa Boga ( Ijob. 38:1-38 ):

1  Z wichru Pan odpowiedział Hiobowi i rzekł:
2  «Któż tu plan chce zaciemnić
słowami nierozumnymi?
3  Przepasz biodra jak mocarz!
Będę cię pytał – pouczysz Mnie.

Czy pomagałeś w stworzeniu świata…

4  Gdzie byłeś, gdy zakładałem podstawy ziemi?
Powiedz, jeżeli znasz mądrość.
5  Kto ustalił jej rozmiary?
Czy wiesz, kto nad nią sznur rozciągnął?
6  Na czym jej słupy są wsparte?
Kto założył jej kamień węgielny
7  ku uciesze porannych gwiazd,
ku radości wszystkich synów Bożych?

Czy rządzisz gwiazdami i pogodą?

31  Czy gwiazdy Plejad połączysz?
Rozluźnisz więzy Oriona?
32  Czy wypuścisz o czasie Gwiazdę Poranną
i wywiedziesz Niedźwiedzicę z dziećmi?
33  Czy znane ci prawa niebios,
czy wyjaśnisz ich pismo na ziemi?
34  Czy głos swój podniesiesz do chmur,
by cię ulewa przykryła?
35  Czy poślesz pioruny i pójdą,
i powiedzą ci: Oto jesteśmy?
3  6  Kto ibisowi dał mądrość
i rozum dał kogutowi?
37  Kto mądrze liczy chmury,
wylewa niebieskie bukłaki,
38  gdy gleba stwardnieje na bryłę,
a pola zamienią się w grudy…

I dalej rozdział 39.

W tych mnożących się po sobie ironicznych zapytaniach człowiek otrzymuje niezmiernie gorzką lekcję pokory.

W rozdziale 40:1-5 czytamy:

Zwrócił się Jahwe do Ijoba i rzekł: Niech przeciwnik Wszechmocnego odpowie. Niech zabrzmi głos krytyka Boga! A Ijob odpowiedział Jahwe: Jam mały, cóż Ci odpowiem? Rękę przyłożę do ust. Raz przemówiłem, nie więcej, drugi raz niczego nie dodam.

Kim jesteś Ijobie byś mógł kwestionować moje sądy i poczynania, zdaje się mówić Bóg. I Ijob pokornie odpowiada. (Jak wyżej.)

Po drugiej mowie Boga rozdziały 40 i 41. Ijob jeszcze raz odpowiada Bogu (42:1-6):

Ijob na to odpowiedział Jahwe i rzekł: Wiem, że Ty wszystko możesz, co zamyślisz, potrafisz uczynić. Kto nierozumnie zamiar przyciemni? O rzeczach wzniosłych mówiłem. To zbyt cudowne. Ja nie rozumiem. Posłuchaj, proszę. Pozwól mi mówić. Chcę spytać. Racz odpowiedzieć. Dotąd Cię znałem ze słyszenia, obecnie ujrzałem Cię wzrokiem, stąd odwołuję, co powiedziałem, kajam się w prochu, popiele.

Możemy powiedzieć, że ironia jest to bolesna metoda wychowawcza. Prowadzi do usunięcia pychy człowieka.

Ironia Koheleta, Ecclesiastesa (Kaznodziei Salomonowego)

Jeśli mówimy, że Ijob był mędrcem cierpienia, to Kohelet był mędrcem zwątpienia, zwątpienia w kondycję niedoskonałego człowieka. Od początku ustawia on człowieka na płaszczyźnie małości i znikomości, można by rzec – na płaszczyźnie pokory. Jego marność nad marnościami i wszystko marność dźwięczy rozwagą dojrzałego doświadczenia, właśnie ironią. Kohelet wyznacza człowiekowi właściwą miarę w stosunku do jego roszczeń i znaczenia, sławy, szczęścia. Wszystkie te roszczenia są bezzasadne. Człowiek nie ma prawa wynosić się nawet ponad zwierzęta, bo jeden jest koniec człowieka.

Los człowieka podobny jest do losu zwierząt. Wszystko odchodzi w jedno miejsce.

Koh. 3:18-22

18 Powiedziałem sobie:
Ze względu na synów ludzkich [tak się dzieje].
Bóg chce ich bowiem doświadczyć, żeby wiedzieli,
że sami przez się są tylko zwierzętami.
19 Los bowiem synów ludzkich jest ten sam,
co i los zwierząt;
los ich jest jeden:
jaka śmierć jednego, taka śmierć drugiego,
i oddech życia ten sam.
W niczym więc człowiek nie przewyższa zwierząt,
bo wszystko jest marnością.
20 Wszystko idzie do jednego miejsca:
powstało wszystko z prochu
i wszystko do prochu znów wraca.
21 Któż pozna, czy tchnienie synów ludzkich idzie w górę,
a tchnienie zwierząt zstępuje w dół, do ziemi?
22 Zobaczyłem więc, iż nie ma nic lepszego
nad to, że się człowiek cieszy ze swych dzieł,
gdyż taki jego udział.
Bo któż mu pozwoli zobaczyć,
co stanie się potem?

Mogłoby to wywołać rozpacz. U Koheleta są to jednak spokojne stwierdzenia, zawierające więcej ironii niż rozpaczy. Oto kilka fragmentów:

PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIE MĄDROŚCI Koh, 7, 1-6

1 Lepsze jest dobre imię niż wonne olejki,
a dzień śmierci [lepszy] niż dzień urodzenia.
2 Lepiej jest iść do domu żałoby
niż do domu wesela,
bo w tamtym jest koniec każdego człowieka,
i człowiek żyjący bierze to sobie do serca.
3 Lepszy jest smutek niż śmiech,
bo na smutnym obliczu serce dobrze wychodzi.
4 Serce mędrców jest w domu żałoby,
a serce głupców w domu wesela.
5 Lepiej jest słuchać karcenia mędrca
niż pochwały ze strony głupców.
6 Bo czym trzaskanie cierni [płonących] pod kotłem,
tym jest śmiech głupiego.
I to jest także marnością.

Potoczne mniemania zostały tu wywrócone na opak. To co ważne dla człowieka okazuje się nieistotne, niegodne zabiegów. W tej przewrotności myśli zawiera się ironia Koheleta.

Jego ironia jest w dużej mierze autoironią. To jego ja opowiada o swoich własnych doświadczeniach.

Koh, 2, 12-18

Marność dóbr zdobytych mądrością

12 Postanowiłem
przyjrzeć się mądrości,
a także szaleństwu i głupocie.
Bo czego jeszcze dokonać może człowiek,
który nastąpi po królu,
nad to, czego on już dokonał?
13 I zobaczyłem,
że mądrość tak przewyższa głupotę,
jak światło przewyższa ciemności.
14 Mędrzec ma w głowie swojej oczy,
a głupiec chodzi w ciemności.
Ale poznałem również,
że ten sam los
spotyka wszystkich.
15 Więc powiedziałem sobie:
«Jaki los głupca,
taki też mój będzie;
i po cóż więc nabyłem
tyle mądrości?»
Rzekłem przeto w sercu, że i to jest marność.
16 Bo nie ma wiecznej pamięci po mędrcu,
tak samo jak i po głupcu,
gdyż już w najbliższych dniach
w niepamięć idzie wszystko;
czyż nie umiera mędrzec tak samo jak i głupiec?
17 Toteż znienawidziłem życie,
gdyż przykre mi były wszystkie sprawy,
jakie się dzieją pod słońcem;
bo wszystko marność i pogoń za wiatrem.
18 Znienawidziłem też wszelki swój dorobek,
który zdobyłem z trudem pod słońcem,
a który zostawię człowiekowi,
co przyjdzie po mnie.

Koh, 2, 1-11

Marność bogactw i rozkoszy

1 Powiedziałem sobie:
«Niechże doświadczę radości
i zażyję szczęścia!»
Lecz i to jest marność.
2 O śmiechu powiedziałem: «Szaleństwo!»,
a o radości: «Cóż ona daje?»
3 Postanowiłem w sercu swoim
krzepić ciało moje winem –
choć rozum miał zostać moim mądrym przewodnikiem –
i oddać się głupocie, aż zobaczę,
co dla ludzi jest szczęściem,
które gotują sobie pod niebem,
dopóki trwają dni ich życia.
4 Dokonałem wielkich dzieł:
zbudowałem sobie domy,
zasadziłem sobie winnice,
5 założyłem ogrody i parki
i nasadziłem w nich wszelkich drzew owocowych.
6 Urządziłem sobie zbiorniki na wodę,
by nią nawadniać gaj bogaty w drzewa.
7 Nabyłem niewolników i niewolnice
i miałem niewolników urodzonych w domu.
Posiadałem też wielkie stada większego i drobnego bydła,
większe niż wszyscy, co byli przede mną w Jeruzalem.
8 Nagromadziłem też sobie srebra i złota,
i skarby królów i krain.
Nabyłem śpiewaków i śpiewaczki
oraz rozkosze synów ludzkich: kobiet wiele.
9 I stałem się większy i możniejszy od wszystkich,
co byli przede mną w Jeruzalem;
w dodatku mądrość moja mi została.
10 Niczego też, czego oczy moje pragnęły,
nie odmawiałem im.
Nie wzbraniałem sercu memu żadnej radości –
bo serce moje miało radość
z wszelkiego mego trudu;
a to mi było zapłatą
za wszelki mój trud.
11 I przyjrzałem się wszystkim dziełom,
jakich dokonały moje ręce,
i trudowi, jaki sobie przy tym zadałem.
A oto: wszystko to marność i pogoń za wiatrem!
Z niczego nie ma pożytku pod słońcem.

Jeśli się przyjrzeć sceptycznej ironii Koheleta – jej uśmiech jest także uśmiechem nad ludzką pychą. Marność przeciwstawia on pysze żywota, ludzkiej urojonej wielkości, spokojnie ściąga ją z piedestału.

1Jan. 2;16

16 Wszystko bowiem, co jest na świecie, a więc:
pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha tego życia,
pochodzi nie od Ojca, lecz od świata.

Optymizmem napawa go obecność i obietnice Boga:

Jeszcze u Izajasza 40: 12-26

Wielkość Boga

12 Kto zmierzył wody morskie swą garścią
i piędzią wymierzył niebiosa?
Kto zawarł ziemię w miarce?
Kto zważył góry na wadze
i pagórki na szalach?
13 Kto zdołał zbadać ducha Pana?
Kto w roli doradcy dawał Mu wskazania?
14 Do kogo się On zwracał po radę i światło,
żeby Go pouczył o ścieżkach prawa,
żeby Go nauczył wiedzy
i wskazał Mu drogę roztropności?
15 Oto narody są jak kropla wody na wiadrze,
znaczą tyle, co pyłek na szali.
Oto wyspy ważą tyle, co ziarnko prochu.
16 I [lasów] Libanu nie starczy na paliwo
ani jego zwierzyny na całopalenie.
17 Niczym są przed Nim wszystkie narody,
znaczą dla Niego tyle, co nicość i pustka.
21 Czy nie wiecie tego? Czyście nie słyszeli?
Czy wam nie głoszono od początku?
Czyście nie pojęli utworzenia ziemi?
22 Ten, co mieszka nad kręgiem ziemi,
której mieszkańcy są jak szarańcza,
On rozciągnął niebiosa jak tkaninę
i rozpiął je jak namiot mieszkalny.
23 On możnych obraca wniwecz,
unicestwia władców ziemi.
24 Ledwie ich wszczepiono, ledwie posiano,
ledwie się w ziemi pień ich zakorzenił,
On powiał na nich i pousychali,
a wicher gwałtowny porwał ich jak słomkę.
25 «Z kim moglibyście Mnie porównać,
tak żeby Mi dorównał?» – mówi Święty.
26 Podnieście oczy w górę
i patrzcie: Kto stworzył te [gwiazdy]?
– Ten, który w szykach prowadzi ich wojsko,
wszystkie je woła po imieniu.
Spod takiej potęgi i olbrzymiej siły
nikt się nie wymknie. 

Miary ludzkie są śmiesznie zawodne w sądzeniu o Bogu. Ani zmysły człowieka, ani możliwości umysłu człowieka nie mogą być miarą Boga. Czym bowiem mierzy człowiek? Jakby na targu sprzedając figi – mierzy garścią, a materiał – piędzią. Człowiek potrafi mierzyć tylko swoim czasem i swoją przestrzenią.

Jak czytaliśmy. Stwórca z ironią mówi o pretensjach poznawczych człowieka wobec wszechświata, wobec Jego dzieła:

12 Kto zmierzył wody morskie swą garścią
i piędzią wymierzył niebiosa?
Kto zawarł ziemię w miarce?
Kto zważył góry na wadze
i pagórki na szalach?

Ironia proroków, a zwłaszcza Izajasza, nadaje wspaniały blask ich słowu. Stwarza dystans między ideą Boga duchowego a ludzkimi błędami w Jego pojmowaniu. Karci pychę ludzkiego rozumu i ludzkich rąk. Ukazuje wielkość Boga i w przeciwstawieniu do wielkości wszechświata – małość i bezradność człowieka.

Wielkość prawdziwego Boga w Psalmach – Psalm 115

Nie nam, Panie, nie nam,
lecz Twemu imieniu daj chwałę
za Twoją łaskawość i wierność!
2 Czemu mają mówić poganie:
«A gdzież jest ich Bóg?»
3  Nasz Bóg jest w niebie;
uczyni wszystko, co zechce.
9  Dom Izraela pokłada ufność w Panu,
On ich pomocą i tarczą.

Nie wiem czy gdzieś to czytałem, czy ktoś mi to opowiadał: chodziło o mężczyznę, który podróżował po Afryce i w pewnej miejscowości chciał pomóc kobiecie w niesieniu dzbana, który niosła na głowie. Okazało się jednak, że to, co ona niosła z gracją i bez widocznego zmęczenia dla niego okazało się ciężarem prawie nie do uniesienia.

„Nie znasz ciężaru, którego nie niesiesz”, albo „Nie mamy żadnego pojęcia, jak ciężki jest ten ciężar, którego my nie dźwigamy” – tak brzmi przysłowie afrykańskie, które można rozumieć bardzo dosłownie, ale też w odniesieniu do różnych ciężarów psychicznych, duchowych czy związanych z codziennym życiem, np. z pracą, finansami, wychowaniem dzieci.

Jezus nie tylko uczył swoich uczniów, by pomagali sobie nosić wzajemne ciężary. Podkreślał też, by w stosunku do wszystkich ludzi starali się rozwijać ducha zrozumienia i dobroci, a nie wrogości i przekreślania kogokolwiek:

„Nie wiecie jakiego jesteście ducha. Albowiem Syn człowieczy nie przyszedł zatracać dusz ludzkich, ale zachować.” (Łukasza 9:55-56)

Pięknie te słowa komentuje Charles Taze Russell w swojej „Codziennej niebiańskiej mannie” na 6 października:

„Ciągłym staraniem wszystkich uczniów Pana powinno być unikanie przesadnie krytycznego usposobienia, skłonnego do skazywania i niszczenia innych ludzi, a dla siebie pragnącego miłosierdzia. Zasada ustanowiona przez Pana mówi, że możemy spodziewać się od Niego tylko tyle miłosierdzia, ile sami okazujemy innym. Usposobienie skłonne do krytyki, gotowe oskarżać i potępiać każdego, wskazuje na zły stan serca, którego wszyscy z ludu Bożego powinni się wystrzegać. Miłosierdzie, dobroć i miłość są elementami charakteru, które On pragnie widzieć w duchowych Izraelitach, a bez których nie możemy długo pozostawać Jego dziećmi.”

Na pewno łatwiej jest patrzeć wyrozumiale na innych, gdy sami zdajemy sobie sprawę ze swoich własnych słabości, braków i wagi problemów, z którymi się borykamy… i kiedy pamiętamy, że nie wiemy, jak wielki jest ciężar, którego nie musimy nosić.

___
Wiktor

PS: Później na Facebooku dopisałem pod tym wpisem – inna rzecz, że coś, co jest lekkie dla mnie, może być ciężarem dla drugiej osoby, a coś lekkiego dla niej – może byc nie do uniesienia dla mnie. Wiem, nic odkrywczego, ale jak już to czytasz to możesz dopisać coś od siebie… 🙂