Hermine Schmidt, „Ocalona radość: Wspomnienia młodej dziewczyny z lat 1925-1945”

Przedstawiamy poniżej świadectwo z książki Hermine Schmidt pt. „Ocalona radość: Wspomnienia młodej dziewczyny z lat 1925-1945”. Wydarzenie miało miejsce 29 lipca 1943 r. w niemieckim więzieniu śledczym Schießstange (dzisiaj ulica Kurkowa w Gdańsku):

„Rozszalały ze złości sędzia wyjął ze swojego biurka rewolwer. Z przesadną dbałością odbezpieczył go na moich oczach i spytał surowo, czy dalej zdecydowanie odmawiam zeznań na temat moich współwyznawców. Z zupełnym spokojem odpowiedziałam: „Tak!”. Tak, byłam zdecydowana. W odpowiedzi sędzia wycelował we mnie rewolwer i rozwścieczony zapytał, czy wiem, że toczymy wojnę totalną i że z takimi osobnikami jak ja sprawę załatwia się krótko. Potem wycedził przez zęby: „Czy jesteś gotowa stracić życie za swoją wiarę?” Mimo wszystko zaskoczył mnie. Dotychczas uważałam, że to wymachiwanie pistoletem jest tylko pewnym chwytem, aby zmusić mnie do uległości. Ale teraz sytuacja stała się śmiertelnie poważna i musiałam odpowiedzieć. Teraz to już nie był żaden chwyt. Wojna totalna?! Teraz naprawdę byłam przekonana, że sędzia naciśnie spust. I jemu właśnie o to chodziło. Przełknęłam ślinę i odwróciłam się w kierunku mojego taty i innych współwyznawców, rzucając im pożegnalne spojrzenie. Potem odrzuciłam głowę do tyłu i zamknęłam oczy, czekając na strzał. Wystraszona i drżąca na całym ciele, ale z ogromną stanowczością powiedziałam: „Jeśli musi tak być – tak!”. Czekałam na strzał Nie ważyłam się otworzyć oczu ani spuścić głowy. Byłam bardzo zmieszana, ale mój „inkwizytor” chyba jeszcze bardziej niż ja, bo czegoś takiego w ogóle się nie spodziewał. Nie mógł już wytoczyć większego działa przeciwko mnie. Nie było takiej możliwości. Rozczarowany rzucił na koniec: „Jeszcze będziesz miała taką okazję. Wynoś się stąd!”

_______
Zobacz tez inne świadectwa.

Dietrich Bonhoeffer

SKRYTY CZŁOWIEK, LECZ TROSKLIWY PRZYJACIEL – mówiono tak o odważnym naśladowcy Jezusa, który ośmielił się sprzeciwić rażącej niesprawiedliwości hitleryzmu w Niemczech lat 1930-1940. Pamiętany jako teolog i autor, pastor i nauczyciel, swe wybitne miejsce w historii zapewnił sobie przez męczeństwo dla sprawy, o którą od wczesnej młodości walczył.

Urodzony jako szósty z ośmiorga dzieci Karla i Pauli Bonhoefferów w Breslau we wschodnich Niemczech (czyli w obecnym Wrocławiu w Polsce), Dietrich we wczesnych latach życia był uczony w domu przez matkę, jedną z nielicznych kobiet, które miały wtedy uniwersyteckie wykształcenie. Jego ojciec, Karl, był wybitnym profesorem psychiatrii i neurologii, i młoda rodzina rozwijała się w akademickich kręgach Uniwersytetu w Berlinie. Paula uczyła swe dzieci o ważności silnego pod względem moralnym i intelektualnym charakteru. Wszystkie dzieci zaczęły później przejawiać taki charakter, co widać w ich późniejszej postawie wobec zepsutego reżimu.

Chrześcijańska służba

W wieku 18 lat Dietrich podjął studia teologiczne na uniwersytetach w Tubingen i Berlinie, a trzy lata później został nagrodzony doktoratem z wyróżnieniem za rozprawę Sanctorum Communio (Komunia Świętych). Służył przez krótki czas jako pomocnik pastora w niemieckiej kongregacji w Barcelonie, po czym w 1930 roku wyjechał do Nowego Jorku na studia w Zjednoczonym Seminarium Teologicznym, pracując równocześnie w Kościele abisyńskich Baptystów w Harlem. W 1931 roku, w wieku zaledwie 25 lat, Dietrich powrócił do Berlina, aby objąć posadę wykładowcy teologii systematycznej na uniwersytecie, a później w tym samym roku został wyświęcony jako duchowny niemieckiego Ewangelickiego Kościoła Protestanckiego.

Hitlerowskie Niemcy

Od dawna nacjonalizm i władze państwowe miały wpływ na kościół i ta tradycja razem z pojawieniem się Hitlera jako nowego silnego przywódcy, skłoniła wielu niemieckich protestantów do popierania rosnącego nazizmu. Prześladowanie nie-Aryjczyków – szczególnie ludności żydowskiej, której na mocy prawa państwowego zakazano pracy w państwowej służbie cywilnej, zostało w 1933 roku zaaprobowane przez kościół i od tego czasu ci, którzy mieli żydowskie pochodzenie, nie mogli być duchownymi ani nauczycielami religijnymi.

Bonhoeffer ostro protestował przeciw tej polityce. On utrzymywał, że jeśli nie-Aryjczykom zakazywano stanu duchownego, to ich koledzy powinni ustępować w okazaniu wiernego poparcia, nawet gdyby miało to doprowadzić do utworzenia nowego kościoła, uwolnionego od nazistowskich wpływów. Zademonstrował on swą własną szczerość, przez odrzucenie mianowania go na pastora kongregacji w Berlinie.

Na pustyni

Znajdując się w opozycji do większości ze swych przyjaciół w sprawie wzrastającego niemieckiego antysemityzmu i wstydząc się tego, co uważał za tchórzostwo ze strony panującego chrześcijańskiego kościoła, pod koniec 1933 roku został pastorem mówiących po niemiecku kongregacji w Londynie. Pisząc do przyjaciela, wyjaśnił swą decyzję, że „jest czas aby na trochę udać się na pustynię.” Usługiwał on w niemieckim Kościele Ewangelickim w Sydenham i Kościele Zreformowanym Świętego Pawła w Londynie. Jego parafia wkrótce stała się schronieniem dla chrześcijańskich i żydowskich uchodźców.

„Kto kocha bardziej swoje marzenie o chrześcijańskiej wspólnocie niż samą chrześcijańską wspólnotę, ten stanie się niszczycielem każdej chrześcijańskiej wspólnoty, choćby osobiście sądził, iż działa nie wiadomo jak szczerze, poważnie i pełen poświęcenia”. – Dietrich Bonhoeffer, Życie wspólne, s.41.

Kościół Wyznający

Mniejszość niemieckich chrześcijan, tak jak Bonhoeffer, była bardzo niezadowolona z rosnącej niesprawiedliwości i samozadowolenia Kościoła Ewangelickiego jako całości. Nie będąc w stanie współpracować z nazistami w sprawach kościoła, w maju 1934 roku, grupa protestujących formalnie utworzyła Kościół Wyznający, oddany tym, którzy pozostawali wolni od wpływów nazizmu. Bonhoeffer był członkiem założycielem. Jego londyńska parafia i inne niemieckie parafie w Anglii wycofały się z oficjalnego Kościoła Ewangelickiego, w poparciu dla nowego Kościoła Wyznającego.

Po powrocie do Niemiec w 1935 roku, Bonhoeffer objął kierownictwo w seminarium Kościoła Wyznającego. Jego studenci mieli niepewną przyszłość, ponieważ oficjalny kościół nie dopuszczał do ich mianowania. Jednak nowy Kościół znajdował się pod rosnącym wpływem Gestapo i podczas gdy niektórzy jego członkowie zaczęli pomagać Żydom, inni odmawiali roztrząsania „kwestii żydowskiej” i nawet proponowali rezolucję wyraźnie podtrzymującą państwowe prawo, aby uregulować sprawy żydowskich obywateli.

Bonhoeffer był bardzo zaniepokojony tym brakiem solidarności, lecz kontynuował nauczanie w seminarium do sierpnia 1937 r., kiedy Himmler wydał dekret oświadczający, że edukacja i egzaminowanie kandydatów na Wyznających duchownych jest nielegalne. Seminarium zostało zamknięte przez Gestapo, a 27 byłych studentów Bonhoeffera aresztowano w listopadzie tamtego roku.

Tajna służba

Przez następne dwa lata Bonhoeffer potajemnie objeżdżał wsie wschodnich Niemiec, nadzorując swoich studentów, z których wielu nielegalnie pracowało w małych parafiach. Na konferencjach w całej Europie energicznie reprezentował on stanowisko Kościoła Wyznającego i wzywał ruch ekumeniczny do powrotu do jego teologicznych podstaw i odpowiedzialności za pokój. Jednak będąc świadomy, że jest czujnie obserwowany przez Gestapo, Bonhoeffer ograniczał swe publiczne kazania.

Noc Kryształowa

Ta „noc tłuczonego szkła” – 10 listopada 1938 roku, była jedyną datą zaznaczoną w Biblii Dietricha Bonhoeffera. Następnego dnia po zniszczeniach nazistowskiej „Kryształowej nocy” – skoncentrowanym ataku na Żydów oraz ich domy, synagogi i sklepy – on zaznaczył tę datę pod Psalmem 74:8:

„Mówili w sercu swoim: Zburzmy ich pospołu; popalili wszystkie przybytki Boże w ziemi … Dokądże, o Boże! Przeciwnik będzie urągać? Izali nieprzyjaciel będzie bluźnił imię Twoje aż na wieki?”

Sprzeciwiając się Hitlerowi i partii nazistów, jak dotąd jedynie w kategoriach ideologicznych, w Bonhoefferze coraz bardziej wzrastała opozycja do Fuhrera i jego partii. Poważnie zastanawiał się nad opuszczeniem Niemiec, wiedząc, że wojna jest nieunikniona i że nigdy nie będzie walczył w armii Hitlera.

Kiedy zaproponowano mu posadę w Zjednoczonym Seminarium w Nowym Jorku, wyjechał tam w czerwcu 1939, lecz po pewnym czasie zmienił decyzję i powrócił. Napisał do przyjaciela: „Doszedłem do wniosku, że zrobiłem błąd przyjeżdżając do Ameryki … Nie miałbym żadnego prawa uczestniczenia w przywracaniu życia chrześcijańskiego w Niemczech po wojnie, jeśli nie będę dzielić utrapień wojny z moim ludem” (Bethge, Eberhard. Dietrich Bonhoeffer: Eine Biographie).

Niemiecki ruch oporu

Dietrich Bonhoeffer po raz pierwszy spotkał się ze zorganizowanym niemieckim oporem na początku 1939 roku. Jego szwagier, Hans von Dohnanyi, był jego członkiem, a jako prawnik pracował w urzędzie Wywiadu Wojskowego Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych z admirałem Wilhelmem Canarisem i generałem brygady Hansem Osterem. Obaj podzielali jego poglądy polityczne i urząd stał się ośrodkiem konspiracji i oporu.

W październiku 1940 roku Bonhoeffer rozpoczął pracę jako agent Wywiadu Wojskowego, rzekomo w celu zdobycia poparcia dla nazizmu, dzięki swym kontaktom ekumenicznym, lecz w rzeczywistości używając swego wpływu dla rozpowszechniania informacji o ruchu oporu. Odwiedzając różne kraje Europy, starał się je przekonać, że pewne gesty poparcia aliantów dla niemieckiej konspiracji, mogą mieć decydujące znaczenie dla obalenia Hitlera. Jednak alianckie rządy były sceptyczne i nieprzygotowane na zaakceptowanie takich próśb.

Operacja siedem

Był to plan przemycenia Żydów z Niemiec, przy użyciu fałszywych wiz. Pierwszych 14 szczęśliwie dotarło do Szwajcarii we wrześniu 1943 roku, lecz Gestapo odkryło znaczne fundusze wysyłane dla poparcia tej akcji, prześledziło drogę pieniędzy do Dohnanyi i Bonhoeffera, i aresztowało ich w kwietniu 1943 roku. Dietrich był oskarżony o:

• Spiskowanie w celu ocalenia Żydów;
• Wykorzystywanie swych podróży zagranicznych do spraw niezwiązanych z wywiadem;
• Nadużywanie swego stanowiska w wywiadzie do ochrony pastorów Kościoła Wyznającego przed służbą wojskową oraz do własnej pracy ekumenicznej.

Tablica pamiątkowa we Wrocławiu (kliknij, aby powiększyć)

Cena uczniostwa

Chociaż uczestniczył w nieudanej próbie zamachu na Fuhrera, to uświadomienie pełnego zasięgu działalności Bonhoeffera w ruchu oporu zabrało nazistom dużo czasu. Najpierw uwięziony w Berlinie, potem przeniesiony do Buchenwaldu, a ostatecznie do obozu koncentracyjnego we Flossenburgu, Dietrich Bonhoeffer został powieszony 9 kwietnia 1945 roku, razem z innymi konspiratorami. Jego brat Klaus i szwagier Dohnanyi zostali straceni kilka dni później.

Pisma Bonhoeffera ujawniają człowieka o głębokiej duchowości, zmartwionego zeświecczeniem świata i dwudziestowiecznym oddaleniem od wartości religijnych. Cena uczniostwa, opublikowana w 1939 roku, jest interpretacją Kazania na Górze i wzywa do gruntownej zmiany życia, jeśli chrześcijanin ma być prawdziwym uczniem Chrystusa. Listy Dietricha Bonhoeffera z więzienia nie ujawniają dręczących zmagań czy ducha buntu. Raczej, jak powiedział doktor SS, który był świadkiem jego śmierci: „Chyba nigdy nie widziałem człowieka tak posłusznego woli Bożej.”

Źródło: Sztandar Biblijny nr 196, s. 91-92