Grecki poeta, Homer (VIII wiek przed Chrystusem), opisywał o królu Odyseuszu z Itaki, który szukając swego domu odnalazł drogę do „krainy duchów, które odeszły”. Homer opisuje ów „świat zmarłych” jako ponure i ciemne miejsce znajdujące się poniżej sekretnych miejsc ziemi. Lecz, mimo iż mieszkańcy tych miejsc zostali opisani jako posiadający świadomość, nie było to miejsce przeznaczone na karanie i męki.

Platon (V wiek przed Chrystusem), sławny grecki filozof, uczeń Sokratesa, pisał o nieśmiertelności duszy, w swej znanej książce pt. „Fedon”, która w dużym stopniu przyczyniła się do rozpowszechnienia tego pogańskiego błędu.

Wergiliusz (70-19 roku przed Chrystusem), uważany za największego spośród poetów rzymskich, znany jest najlepiej dzięki swemu poematowi epickiemu zatytułowanemu „Eneida”, w którym trojański bohater Eneasz nakłonił przewoźnika Charona do zabrania go na drugą stronę rzeki Styks, do piekielnej krainy, aby zasięgnąć rady swego zmarłego ojca.

Ci pogańscy pisarze byli bardzo wpływowi i, bardziej niż wszyscy inni, są odpowiedzialni za wtargnięcie błędu o nieśmiertelności duszy do nauk żydowskich oraz chrześcijańskich i połączenia się z nimi. Niektórzy, jak żydowski historyk i apologeta Józef Flawiusz (urodzony w 37 r. naszej ery), wypowiadali się usiłując wskazać na zgodność pomiędzy żydowskimi wierzeniami i greckimi filozofami. Apostoł Paweł w podanym przez siebie w Biblii opisie zaprzecza jednak Flawiuszowi, wykazując że żydowskie nauki w owych czasach kładły nacisk na doktrynę o powstaniu od umarłych, a nie o nieśmiertelności duszy, jako nadziei na przyszłe życie:

Dzieje 23:6-8 – „A Paweł, poznawszy, że jedna część składa się z saduceuszy, a druga z faryzeuszy, zawołał do Rady: Mężowie bracia, jestem faryzeuszem, synem faryzeusza. Sądzą mnie dziś z powodu nadziei i zmartwychwstania umarłych. Gdy to powiedział, powstał spór między faryzeuszami a saduceuszami i doszło do rozdwojenia wśród gromady zebranych.Saduceusze bowiem mówią, że nie ma zmartwychwstania ani anioła, ani ducha, a faryzeusze wyznają jedno i drugie.”

Dzieje 24:14-5 – „Wyznaję jednak przed tobą, że według drogi, którą oni uważają za herezję, służę Bogu moich ojców, wierząc wszystkiemu, co jest napisane w Prawie i u Proroków; Mając nadzieję w Bogu, że będzie zmartwychwstanie, którego i oni oczekują, zarówno sprawiedliwych, jak i niesprawiedliwych.”

Wielu chrześcijańskich apologetów traktowało chrześcijańskie nauki analogicznie do Flawiusza. Starali się pokazać Rzymianom jak ściśle nauki chrześcijańskie pokrywały się z grecką filozofią, tak dostosowując nauki chrześcijańskie, by były z nią zgodne. Justyn Męczennik (urodzony w roku Pańskim 100) „rozpoczął swą zawodową działalność jako profesor filozofii platońskiej, a następnie przyjął chrześcijaństwo nie odrzucając platonizmu [opisy podają, że nadal ubierał się w płaszcz noszony przez filozofów] … W każdym zarysie dogmatów chrześcijańskich on [wraz ze swymi wcześniejszymi błędami!] stał się nauczycielem [był w ten sposób w stanie w szybkim czasie rozpowszechnić nauki chrześcijańskie pomieszane z grecką filozofią]. Ostatecznie przeniósł się do Rzymu (w roku Pańskim 150) i poświęciwszy 10 lat działalności napisał swe dzieło „Apologia” zakończone uzupełnieniem adresowanym do cesarza Marka Aureliusza” (Encyclopedia Americana).

To „zakwaszenie” nauk kościoła przez domieszanie filozofii greckiej wzrastało z upływem czasu, aż grecka doktryna o nieśmiertelności duszy całkowicie przeniknęła nauki chrześcijaństwa. To doprowadziło do nauczania, że dusza pozostaje żywa po śmierci, a niedługo potem zaczęto głosić teorię o wiecznych mękach w ognistym piekle, która przyniosła o wiele więcej zła, niż nauki pogańskie.

_____________
Źródło: „Sztandar Biblijny”, wrzesień 1999.

Wykład z Pisma Świętego wygłoszony przez Andrzeja Kaliszczyka.

„Historycy mówią, że w pierwszym wieku przed Chrystusem świat (tzn. świat europejski, w basenie Morza Śródziemnego, cywilizowany) «nawrócił się na platonizm». W pierwszym wieku przed Chrystusem; a więc wtedy gdy zaczęła istnieć nauka chrześcijańska to wszyscy wkoło byli zakochani w naukach Platona, między innymi o nieśmiertelności duszy. Gdy teraz przejdziemy na chwilę do epoki chrześcijańskiej, to jej nowość w filozofii polega na tym, że chrześcijanie odważnie odwoływali się do objawienia jako źródła swojego poznania, tzn. do nadprzyrodzonego Boga. Nie wywodzili swoich poglądów z wody, z kosmosu, ale mówili: «Bóg to stworzył» (…)

W jaki [więc] sposób filozofia grecka przeniknęła do doktryn chrześcijańskich? Oczywiście, gdyby nauka chrześcijańska była głoszona tylko Żydom i tylko w Palestynie, to nikt z nas nie znałby dziś takich pojęć jak trójca święta i dusza nieśmiertelna, bo tego w Biblii nie ma. I nikt nie wiedziałby, że umarli, gdy umierają, żyją lepiej niż kiedy żyli za życia. Tego w Biblii nie ma. Skąd się to zatem wzięło?

Powiążmy fakty – w I wieku przed Chrystusem wszyscy tak wierzyli. Rodzi się nowa nauka chrześcijańska z pięknymi ideami o odkupieniu, o zbawieniu, które były na tyle przyciągające, że wielu sławnych, wybitnych ludzi, znawców filozofii greckiej zostało przyciągniętych. Czy jednak filozofowie, mądrzy ludzie, zaraz chcieli zrezygnować z tego w co wierzyli, co uznawali za prawdziwe? Nie! Dokonali oni pewnego rodzaju synkretyzmu, połączyli jedno z drugim. Nasze np. stoickie poglądy na temat świata, poddania się, rezygnacji – połączmy z chrześcijańskimi teoriami. Nasze poglądy o nieśmiertelności duszy – z chrześcijańskimi pismami o życiu wiecznym. Jeden przykład – Justyn Męczennik, kto to był? To był człowiek, który w wieku dojrzałym [II wiek po Chrystusie] nawrócił się do Chrystusa, ale zanim się nawrócił, był wykształcony w szkole filozofów stoickich. Gdy przyjął on chrześcijaństwo zaczął bronić nauk chrześcijańskich przed swoimi kolegami filozofami greckimi, których zostawił. Nie tylko przed nimi, ale potem przed całym światem greckim. Jakich mógł używać argumentów? Tylko takich, które byłyby do przyjęcia przez tych filozofów. Musiał się posługiwać ich językiem, musiał używać ich pojęć i prowadzić dowody według ich koncepcji logicznego rozumowania. I wprowadził. Wprowadził nieśmiertelność duszy do nauki chrześcijańskiej i wprowadził – jak się o nim mówi – wieczne męki do nauki chrześcijańskiej. (…)

Apologeci byli to ludzie, którzy od II do IV wieku bronili wiary chrześcijańskiej przed atakami filozofów pogańskich. Łączyli oni [przy tym] nauki chrześcijańskie z pogańską filozofią i wypracowywali nowe wnioski. W odniesieniu do nieśmiertelności duszy – zaczęli oni bronić wiary chrześcijańskiej, używając do tego argumentów filozofów. I w ten sposób odchodzili od prawdy Bożej i zamieniali prawdę Bożą w fałsz. Przez cztery wieki między chrześcijańskimi obrońcami ścierały się poglądy co do nieśmiertelności duszy, istnienia duszy, jej rodzaju, materialna czy niematerialna? Aż przy końcu, przy pomocy nacisków politycznych i innych, zadekretowali, że dusza jest taka, a nie inna. (…)

A jaka jest prawda biblijna ten temat? Czy trzeba szukać zawiłych rozumowań? Niematerialna, substancjalna, poza czasem, przed czasem? Czytałem definicję duszy wg słownika teologicznego, zapisane dwie szpalty, to był wysiłek i nie zrozumiałem tego. Jaka jest więc prawda biblijna? W 1 Księdze Mojżeszowej 2:7 jest gotowa odpowiedź na temat duszy.

«Stworzył tedy Pan Bóg człowieka [już nazywa go człowiekiem, bo zaraz ma się takim stać] z prochu ziemi, tchnął w jego nozdrza tchnienie żywotów [zasadę życia] i stał się człowiek duszą.» (…) Problem polega na tym, że Grecy nie chcieli znać tych zapisów. Nie obchodziły ich zapisy starotestamentowe, nie było to w zakresie ich dociekań ani potrzeb. Żydzi – była to grupa dość hermetyczna, mieli swoje poglądy. Dopiero Filon (II wiek po Chrystusie), Żyd, chciał połączyć jedno z drugim. Ale Żydzi w szóstym wieku p.n.e. (gdy Platon, Pitagoras i inni działali)? Byli gdzieś w Babilonie i nikt nie miał dostępu do takich danych, prostych odpowiedzi [Biblii]. A nawet gdyby miał to były one za proste dla uczonego umysłu, wykształconego w spekulacji (…)

Biblia nigdy nie naucza, że dusza jest nieśmiertelna, ale wręcz przeciwnie, że dusza, który grzeszy, ta umrze. Podobnie dalej, Biblia twierdzi, że życie jest darem, a więc jest udzielane, a filozofowie greccy, no i w konsekwencji dzisiejsi chrześcijańscy twierdzą, że życie może być również karą. No bo życie, czyli trwanie duszy, w warunkach nieoglądania Boga, w wiecznych mękach, czy jest nagrodą? Nie.”